Emmer huisarts helpt vluchtelingen op Lesbos: 'Hun leven staat in de wachtstand'

Janette Steendam op Lesbos
Huisarts Janette Steendam tijdens haar werk in vluchtelingenkamp Moria 2.0 © Janette Steendam
Janette Steendam uit Emmen hielp twee keer mee in een vluchtelingenkamp op Lesbos, waar ze sociale activiteiten organiseerde. Haar rechtvaardigheidsgevoel bracht haar in maart opnieuw naar het Griekse eiland. Deze keer als huisarts, zoals in haar dagelijks leven in Emmen.
De situatie op Lesbos greep Steendam direct bij haar eerste bezoek aan. "Ze komen uit afschuwelijke oorlogssituaties en denken dat ze hier veilig zijn, maar dan komen ze hier opnieuw in een onveilige situatie terecht", zegt de huisarts over de vluchtelingen.
Vorige maand reisde ze voor een derde keer naar Lesbos. "Ik ben uitgezonden via Stichting Bootvluchteling. Elke avond tussen 17.00 en 00.00 uur zitten we in een mobiele kliniek en verzorgen wij de medische hulp voor het kamp", vertelt ze. Wat ze vooral ziet zijn veel baby's die braken of koorts en diarree hebben. Ook ziet ze veel mensen met chronische rugklachten en buik- en hoofdpijn.

'Dichter bij de ellende'

"Nu ik kan werken als arts kom ik ook dichterbij de zorgen en ellende van de mensen", legt Steendam uit. Want hoewel ze de mensen in het kamp beschrijft als 'over het algemeen gezond en jong, met weinig medische voorgeschiedenis of medicijnen', zijn er ook veel vluchtelingen met psychische problematiek. Angstaanvallen, herbelevingen, slecht slapen, moedeloosheid en depressiviteit zijn veelgehoorde klachten.
"Woensdagavond sprak ik met een jongen uit Syrië. Hij is begin twintig en zit hier helemaal alleen, zonder familie. Eigenlijk heeft hij hier ook geen vrienden. Hij vluchtte uit Syrië met het idee een nieuwe toekomst op te kunnen bouwen in Europa, maar een jaar na aankomst heeft hij nog steeds geen intakegesprek gehad. Hij slaapt wisselend en voelt onrust en boosheid in zich." De jongen vertelde Steendam huilend dat hij eigenlijk niet uit zijn tent durft te komen, omdat hij bang is om dan ruzie te gaan maken met anderen.

Leven in de wachtstand

"Ik weet niet hoe ik zou reageren als ik in zo'n situatie zou zitten. Er zit een enorme kracht in deze mensen. Als je je daar staande kan houden, vergt dat veel kracht en flexibiliteit", weet Steendam. "Daar heb ik bewondering voor. Het leven van deze mensen in de kampen staat in de wachtstand, dat heeft me gegrepen."
Bij acute psychische klachten kan het medisch team nog wel helpen, bijvoorbeeld met medicijnen. Vervolghulp wordt vooral gegeven door NGO's, maar volgens Steendam is er een tekort. "De vraag naar dit soort zorg is enorm groot." Steendam ziet ook dat de omstandigheden in het kamp, waaruit die psychische problemen deels voortkomen, niet veranderen. "Een veilige basis, een veilig thuis: dat is de oplossing."
(Tekst gaat verder onder de foto)
Reddingsvesten Zwemvesten Lesbos
Achtergelaten reddingsvesten waarmee vluchtelingen de oversteek maken van Turkije naar Lesbos © Janette Steendam

Coronacrisis

De coronacrisis zorgt ervoor dat de vluchtelingen niet zo makkelijk uit het kamp kunnen. "Ze mogen alleen naar buiten voor een afspraak met bijvoorbeeld een advocaat of dokter", aldus Steendam. "Verder mogen ze één keer per week drie uur uit het kamp weg." Ook veel sociale activiteiten zijn vanwege corona gestaakt en kinderen kunnen niet meer naar school.
In het kamp zelf is overigens geen corona. Wel moet het medisch team coronatesten afnemen. Steendam: "Deze week kwam er een groep jongens naar ons toe. Zij moesten in quarantaine en werden getest. Eén van hen was elf jaar en had geen ouders in het kamp."

Humane opvang

Na vier weken op Lesbos is Steendam sinds gisteren weer terug in Nederland. Voorlopig zit haar werk in het zogenoemde kamp Moria 2.0, dat gebouwd werd na de grote brand in kamp Moria in september, erop. "Het is schrijnend en schokkend dat de mensen er nog steeds in tentjes leven. Wat nodig is, is een humane opvang. Dus veiligheid en voldoende elektriciteit, licht en warm water. En dat er duidelijkheid komt over hoe de asielprocedures gaan verlopen."
Maar ook Steendam weet dat dat een heel complexe zaak is, waarbij veel verschillende (overheids)instanties betrokken zijn. "Ik weet daar ook niet meteen een oplossing voor." Met haar werk in het vluchtelingenkamp heeft ze het idee dat ze een beetje menselijkheid kan laten zien. "Dat je contact maakt en de mensen serieus neemt. En hun zorgen, pijn en verdriet ook ziet." Steendam hoopt dan ook dat er, ondanks de coronacrisis, aandacht zal blijven voor deze problemen.
Kamp Moria 2.0
Beeld uit het nieuwe vluchtelingenkamp, 'Moria 2.0'. September 2020 © ANP / Hollandse Hoogte / Jelle Krings

💬 WhatsApp ons!
Heb jij een tip voor de redactie? Stuur ons een bericht, foto of video via WhatsApp: +31651568886 of mail naar redactie@rtvdrenthe.nl