'Generaal Van den Bosch wist het niet beter dan de Drentse boeren'

FREDERIKSOORD - Nog twee dagen en dan moet duidelijk zijn of dorpen als Frederiksoord, Wilhelminaoord, Willemsoord en Veenhuizen werelderfgoed op de lijst van Unesco worden. Maar wat de uitkomst ook is, het blijft een bijzonder experiment om armoede te bestrijden.
Marinke Steenhuis en Paul Meurs uit Paterswolde deden onderzoek naar hoe bijzonder het experiment van generaal Johannes van den Bosch was in Drenthe. Steenhuis bracht verschillende uurtjes door tussen de stukken.
"Ik heb heel veel onderzoek gedaan in het Drents Archief in Assen. Daar vind je de originele brieven van Van den Bosch. Maar ik ben ook in het Koninklijk Archief geweest en het Rijksarchief in Den Haag. En niet te vergeten de Belgische archieven."

Vierhonderd meter archiefmateriaal

Bij het Drents Archief alleen al vind je zo'n vierhonderd meter aan A4'tjes archiefmateriaal van de Maatschappij van Weldadigheid. Het zijn verslagen van vergaderingen, brieven, uitspraken van de raad van tucht, tekeningen en ook stukjes stof van de uniformen die door de kolonisten werden gedragen.
De vraag in het onderzoek van Steenhuis en Meurs is of het experiment authentiek is. "Jazeker, het is heel authentiek", zegt Paul Meurs. "Het is waargebeurd en je kan het nog steeds zien." Tot in detail is te lezen hoe de opvang van paupers gaat, wat er voor nodig is en hoe de koloniën reilen en zeilen. Iets dat ze op deze manier en in deze omvang nergens in de wereld hebben toegepast.

Wezen naar Twente

Nu denken velen dat het uitplaatsen van bedelaars en landlopers vanuit de steden naar het Drentse platteland het idee is van generaal Johannes van den Bosch. Maar dat is niet zo volgens Marinke Steenhuis. "Nederland was bezig om een staatsbestel in te richten. Uit de stukken blijkt dat er voor 1818, het moment van oprichting van de Maatschappij van Weldadigheid van Johannes van den Bosch, al weeskinderen uit Amsterdam werden geplaatst in Twente. Daar werden ze ingezet in de katoenindustrie."
Steenhuis ziet Van den Bosch als de projectleider die opdracht kreeg op het nieuw gevormde ministerie van Binnenlandse Zaken in Den Haag om een experiment te beginnen. En dat deed hij met veel energie.
In een mum van tijd bouwde hij zo'n 400 koloniehuisjes, fabrieken, winkels en kerken. En in Veenhuizen en Ommerschans kwamen strafkoloniën voor mensen die zich in de vrije koloniën van Frederiksoord, Wilhelminaoord en Willemsoord niet aan de regels hielden. Door te werken op het land zouden de paupers een nieuw bestaan op kunnen bouwen.

Brem

Niet alle experimenten slaagden volgens Steenhuis. "Van den Bosch vond dat er op een andere manier naar de bemesting van de arme zandgronden in Drenthe gekeken moest worden. Hij gebruikte daarvoor onder andere brem. En dat terwijl de Drentse boeren al eeuwenlang mest uit de potstal gebruikten om de gronden op de es te bemesten. Uiteindelijk moest Van den Bosch toegeven dat die Drentse boeren het zo slecht nog niet deden."
Al het onderzoek is ondergebracht in het nominatiedossier. Dit dossier is de basis voor Unesco om te kijken of de koloniën van weldadigheid uniek zijn of niet. Het dossier nodigt uit om meer onderzoek te doen naar het ontstaan van de zorgzame samenleving. Wetenschappers zouden zich volgens Steenhuis en Meurs op het dossier en de archieven moeten storten.
Zo presenteerden de gezamenlijke koloniën in Nederland en België zich:

💬 WhatsApp ons!
Heb jij een tip voor de redactie? Stuur ons een bericht, foto of video via WhatsApp: +31651568886 of mail naar redactie@rtvdrenthe.nl