Grote twijfel bij Provinciale Staten dat RUD alle problemen kan oplossen

Afvalverwerker Talen in Meppel
Voormalig afvalverwerker Talen in Meppel was zo'n bedrijf met een hoog milieurisico. De opvolgers hebben het afvalstation inmiddels grondig opgeruimd © RTV Drenthe / Serge Vinkenvleugel
Opnieuw grote problemen bij milieudienst RUD. Van de 35 bedrijven met het hoogste milieurisico heeft de Regionale Uitvoeringsdienst Drenthe de controle niet op orde. Of er is wel gecontroleerd of gehandhaafd, maar dan is de RUD dat vergeten op te schrijven. Het is het zoveelste drama bij de dienst die met grote problemen worstelt.
In Provinciale Staten zijn dan ook grote twijfels of de RUD deze problemen in haar eentje op kan lossen. Alleen GroenLinks gelooft daar nog in.
De ChristenUnie had dit keer het debat over de dienst aangezwengeld, maar andere partijen gingen er harder in. Wat de VVD betreft moeten directie en management het veld ruimen als niet snel blijkt dat het beter gaat bij de RUD. D66 vindt dat de milieudienst onder curatele is komen te staan. Namens de provincie en Drentse gemeenten komt er namelijk een aparte toezichthouder om in de gaten te houden of het jongste plan van aanpak van de RUD wel de gewenste resultaten op gaat leveren.

Wat is er nu aan de hand?

De vergunningverlening, het toezicht en handhaving is niet op orde bij de milieudienst. Daardoor is er een mogelijk gevaar voor het milieu, vindt ChristenUnie-fractievoorzitter Bernadette van den Berg. D66'er Henk Pragt: "De registratie van bedrijven is niet op orde, bezoeken zijn niet afgelegd en risico's zijn verkeerd ingeschat. De kwaliteit van de controles is niet op gewenste niveau."
Gedeputeerden Hans Kuipers en Henk Jumelet -samen verantwoordelijk voor de RUD- erkennen dat er een ongewenste en onacceptabele situatie is ontstaan. Volgens Jumelet ontbreken er data en is daardoor niet duidelijk waar de RUD heeft gecontroleerd en wat daarvan het resultaat is. Door ontbreken van informatie kunnen we niet zien welke milieurisico's we mogelijk gelopen hebben. "Maar omdat we dus niet kunnen inschatten of er milieurisico's zijn, moeten we het worst-case scenario toepassen." De mogelijke milieugevaren zitten onder meer in de thema's afvalwater en bodemvervuiling.
Ook het CDA en JA21 vinden de situatie zeer zorgelijk. "Toezicht is een kerntaak van de RUD", merkt JA21-fractievoorzitter Thomas Blinde fijntjes op. Waarmee hij maar wil zeggen: als dat al niet op orde is...

Het zoveelste probleem van de RUD

De RUD kan maar moeilijk aan geschikt personeel komen, met name experts die verstand hebben van de milieuvergunningen van de hoogste categorie zijn lastig te krijgen. Volgens gedeputeerde Hans Kuipers zijn er net twee nieuwe experts aangetrokken. Maar veel statenleden denken dat dit onvoldoende zal zijn. Verder kampt de RUD al jaren met een hoog ziekteverzuim dat maar heel langzaam omlaag gaat. Het ziekteverzuim is momenteel 8,9 procent. En het is jaren hoog. Eerder kampte de dienst ook al met een falend IT-systeem, geldtekort en haperende werkprocessen.

Plan van aanpak onvoldoende

Volgens de ChristenUnie geeft het plan van aanpak, dat de RUD zelf opstelde voor de jongste problemen, te weinig informatie of de problemen echt kunnen worden opgelost. VVD'er Ton Serlie gelooft er helemaal niet meer in: "Het is alweer een situatie bij de RUD. Al zes jaar doet de RUD haar werk niet goed. Alles wat binnen die onderneming fout kan gaan, gaat fout. Wij willen helemaal geen plan van aanpak meer. Dit zijn managementproblemen en die moeten door de de huidige leiding aangepakt worden."
PVV'er Sonja Kort valt Serlie bij: "Zo lang als ik statenlid ben, is RUD een zorgenkind. Het lijkt alsof het ene probleem opgelost wordt met het creëren van een ander probleem. Afgelopen jaren zijn er zoveel acties opgezet die niet hebben bijgedragen aan het oplossen van de problemen." Ook JA21 en de SP geloven niet dat het plan van aanpak voldoende zal zijn.
Volgens de verantwoordelijk gedeputeerden Henk Jumelet en Hans Kuipers gaat het steeds beter met de RUD als organisatie, maar gaat het langzaam. En de huidige situatie is onacceptabel. Een externe deskundige moet in de gaten gaan houden of het plan van aanpak van de RUD zoden aan de dijk gaat zetten. D66 noemt dit een onder curatelestelling van de dienst maar dat moet je volgens gedeputeerde Kuipers niet zo zien.
Het plan van aanpak duurt drie jaar. Dan moet alles volgens Kuipers op orde zijn. "Vindt u het acceptabel dat we nog drie jaar niet aan de wettelijke eisen voldoen?" vraagt JA21-fractievoorzitter Thomas Blinde. Kuipers: "Nee, maar we kunnen dit niet van vandaag op morgen oplossen." "En de komende drie jaar moeten we maar hopen dat er geen gekke dingen of ongelukken gebeuren?" vraag D66-statenlid Henk Pragt zich hardop af.

Nog geen begroting voor 2022

De RUD heeft ook nog geen begroting voor volgend jaar. Dat komt omdat het algemeen bestuur van de RUD (provincie en gemeenten samen) die begroting nog niet voldoende onderbouwd vinden om er verder mee te gaan. Dat levert volgens CU en JA21 grote problemen op bij gemeenten. JA21-fractievoorzitter Thomas Blinde: "Gemeenten hebben het toch al financieel zo lastig. Als we door willen gaan met de RUD dan is de provincie eigenlijk de enige die extra geld kan geven, dat kunnen we van de gemeenten niet vragen."
Volgens CDA'er Gertjan Zuur is er geen keus. En die is er inderdaad niet, bij wet is geregeld dat iedere provincie een omgevingsdienst als de RUD moet hebben. Volgens gedeputeerde Kuipers is de conceptbegroting voor de zomer klaar en kan hij in het najaar naar PS. "Dat de kosten zullen stijgen, dat is duidelijk, maar wat en hoe is nog onvoldoende duidelijk. Ik maak me minder zorgen over het beschikbaar komen van geld dan over de uitvoerbaarheid." Waarmee hij maar wil zeggen: de huidige RUD-problemen zijn groter dan het geldprobleem.

Zorgelijke financiële situatie

GroenLinks pleit voor "een steviger budget zodat de RUD voldoende personeel kan werven en haar werk kan doen." "Meer geld voor RUD? Beloon je zo dan niet juist het voeren van een slechte bedrijfsvoering?" vraagt PVV'er Kort zich hardop af.
Uit de jaarstukken 2020 blijkt dat de RUD een 'relatief klein' tekort had van ruim 80.000 euro op een begroting van 15 miljoen. Maar de dienst heeft negatieve reserves en het eigen vermogen is slechts ruim 91.000. Ook dat is een zorgelijke situatie, zegt PvdA'er Michel Berends. Na wat heen en weer geschuif met geld heeft de dienst ineens een klein weerstandsvermogen van 140.000 euro. "De financiële risico's zijn vijf ton, dat is gevaarlijk."

Te laat geïnformeerd

Fractievoorzitter Bernadette van den Berg van de ChristenUnie: "Al in 2017 vroegen wij of de kerntaken op orde waren. Ook hebben wij meerdere keren gevraagd om meer inzicht. Wij zijn dan ook verbaasd dat we pas op 21 april 2021 geïnformeerd zijn over het feit dat het toezicht onvoldoende is, terwijl dit eind november 2020 bekend was bij het dagelijks bestuur van de RUD. En dit kwam pas naar boven naar aanleiding van vragen van Provinciale Staten in juni 2020." D66 en de VVD zijn het met Van den Berg eens. Ton Serlie: "Steeds is er te weinig of te late informatievoorziening door GS of de RUD zelf."
Hans Kuipers: "Toen GS vertrouwelijk geïnformeerd werd dat het toezicht niet op orde was, moest intern nog in beeld gebracht worden hoe het zat. Het was niet meer dan een korte mededeling. Ons antwoord was: hoe groot is het probleem en wat is de oplossing? Toen het dagelijks bestuur dat had uitgezocht en het in GS was geweest, hebben we het meteen doorgestuurd aan PS. Maar Bernadette van den Berg blijft erbij: "U had de melding dat de boel niet op orde was meteen aan ons moeten door geven." Volgens PVV'er Kort ontneemt Kuipers zo de staten de mogelijkheid het werk goed te kunnen doen.

GroenLinks: 'Het komt goed'

De enige die er nog in lijkt te geloven dat het goed komt met de RUD is GroenLinks. Statenlid Ewoud Bos: "Het zijn latente milieurisico's omdat data van de omgevingsdienst niet op orde waren. Wij gaan ervan uit dat toezichthouders van de RUD wel volgens de wet hebben gehandeld. Daarbij is het logisch dat ze naar de grootste risico's kijken. En zeer goede specialisten moet je niet belasten met het te veel invullen van gegevens en verslaglegging." Daarmee lijkt Bos de jongste problemen van de RUD te bagatelliseren. Of probeert hij verantwoordelijk gedeputeerde Kuipers (GL) wat uit de wind te houden? SP fractievoorzitter Greetje Dikkers verbaast zich in ieder geval zeer over de "sussende woorden" van GroenLinks.

Evaluatie van de RUD tot nu toe

De organisatie van de RUD en hoe de milieudienst werkt wordt momenteel geëvalueerd door de provincie en alle Drentse gemeenten. Op 17 mei is het evaluatierapport besproken in het dagelijks bestuur van de RUD. Provinciale Staten willen dat rapport ook hebben. Op 28 mei bespreken de gedeputeerden met de wethouders (samen het algemeen bestuur) het rapport. Gedeputeerde Kuipers zegde toe dat zodra dat gebeurd is, de evaluatie naar PS gaat.

Het moet anders met de omgevingsdiensten

Alle Nederlandse omgevingsdiensten zijn vorig jaar onder de loep genomen door een commissie onder leiding van Jozias van Aartsen. Hij en zijn commissie kwamen tot de conclusie dat structureel zaken anders geregeld moeten worden bij de regionale uitvoeringsdiensten. Het ontbreekt de omgevingsdiensten aan kennis en doorzettingsmacht. Het rijk voert geen overkoepelende regie. Doordat het stelsel niet functioneert zoals bedoeld, ontstaat volgens de onderzoekscommissie vermijdbare schade.
Volgens de commissie is de onafhankelijkheid van de omgevingsdiensten bij het uitvoeren van hun taak ten onrechte ondergeschikt gemaakt aan nabijheid bij het bevoegd gezag. Daarnaast zijn de omgevingsdiensten 'onvoldoende robuust' om hun toezichtsrol goed op te pakken en kampen ze met een te divers takenpakket. Daardoor komt een regionale handhavingsstrategie volgens de commissie niet van de grond. Aanleiding van het onderzoek waren terugkerende milieu-incidenten bij Tata Steel (voormalige Hoogovens) en Chemelot (chemiepark in Limburg).

💬 WhatsApp ons!
Heb jij een tip voor de redactie? Stuur ons een bericht, foto of video via WhatsApp: +31651568886 of mail naar redactie@rtvdrenthe.nl