Wassen beeld Koloniën-grondlegger Johannes van den Bosch bijna af

beeld johannes van den bosch
Het wassen beeld wordt later in brons gegoten © RTV Drenthe/Petra Wijnsema
Wie bij Museum De Proefkolonie in Frederiksoord de hal inloopt kan het niet missen: hier werkt kunstenaar Herma Schellingerhoudt uit Zutphen aan de wassen versie van Johannes van den Bosch. Het beeld is 1.85 meter groot. "In werkelijkheid was hij waarschijnlijk 1.70 meter, maar ik heb hem de lengte gegeven van mannen van deze tijd", zegt Schellingerhoudt.
Ze heeft nog zo'n vier of vijf dagen nodig om het beeld van de stichter van de Koloniën van Weldadigheid af te maken; de komende weken is ze op donderdag in Frederiksoord om de laatste hand eraan te leggen. Maar dan is het nog niet klaar. De volgende stap is het in brons gieten. Daarvoor moet er eerst via crowdfunding 15.000 euro worden opgehaald om de bronsgieter te kunnen betalen.
Zelf verdient Schellingerhoudt er niets aan. "Het is mijn bijdrage aan het erfgoed hier." Waarom wilde ze eigenlijk een beeld maken van Johannes van den Bosch? "Omdat het vreselijk eigenwijze doordouwer was. Hij heeft fantastische dingen weten te realiseren in de koloniën. Met alle ups en downs. Dat is voor die tijd heel bijzonder."

Veel verschillende gesprekken

De kunstenaar kiest ervoor om op locatie te werken zodat ze het gesprek met voorbijgangers kan aangaan. "Sommige mensen zijn vooral geïnteresseerd in hoe ik dit doe of wie het is en weer anderen willen weten of ik het in opdracht van het museum doe. Dus er zijn veel verschillende soorten vragen. Ik vind het leuk die gesprekken met mensen te hebben."
"Dat is die beroemde meneer. Ik ben even zijn naam kwijt", zegt een bezoeker in de hal. Schellingerhoudt antwoordt: "Ja, dit is een heel beroemde meneer. Johannes van den Bosch", waarbij ze de 'g' extra lang uitspreekt om te benadrukken dat het een chique naam is.
Een museumbezoeker uit Assendelft, zelf ook kunstenaar, complimenteert Schellingerhoudt met de handen. "Via de handen toon jij je vakmanschap." Ze erkent dat de handen één van de moeilijkste onderdelen van een beeld is. Het hoofd is daarbij vergeleken een makkie, vindt de kunstenaar.

Extra attractie

Museumdirecteur Peter Sluiter was meteen enthousiast toen Schellingerhoudt vroeg of ze in de hal mocht komen werken. "Voor ons als museum is het heel bijzonder. Mensen moeten even wachten omdat de deur maar eens in de twintig minuten open gaat zodat er niet teveel mensen tegelijk binnen zijn vanwege corona. Dat ze iemand bezig zien maakt het wachten ook nog aangenaam. Ze is voor ons van toegevoegde museale waarde."
Voordat Schellingerhoudt begon aan het beeld, heeft ze er eerst voor gezorgd dat alle neuzen dezelfde kant op stonden. "Ik heb de Maatschappij van Weldadigheid benaderd en die was enthousiast. Ik heb het museum benaderd om te vragen of ik hier mocht werken en Peter was enthousiast. De gemeente wilde het ook wel ondersteunen. Verder heb ik de familie Van den Bosch gevraagd om toestemming en heb ik diverse mensen in de buurt benaderd."
Beeld Koloniën-grondlegger Van den Bosch bijna klaar
Johannes van den Bosch is zeker niet onomstreden. Zijn grote verdienste is dat hij medegrondlegger van de verzorgingsstaat was. Maar in Nederlands-Indië voerde hij het 'Cultuurstelsel' in, waarbij de bevolking verplicht werd om gewassen voor het gouvernement te verbouwen. Verdient hij eigenlijk wel een standbeeld?
Die discussie is er al eens geweest, want zestien jaar nadat hij overleed in 1844 stond er een oproep aan alle landgenoten in Nederlandse en Indische kranten om een commissie te vormen die kon onderzoeken of er een standbeeld opgericht kon worden voor Johannes van den Bosch. De oproep kreeg bijval, maar oogstte ook veel kritiek.

Ook minder fraaie kant

"De tijd is er niet naar om een man te eren die zoveel ellende heeft veroorzaakt onder de Javanen", zo is een van de reacties. "Is de Maatschappij van Weldadigheid op zichzelf al geen standbeeld, een 'eerzuil'? Laten we Van den Bosch eren door de maatschappij te steunen en haar voor een wisse ondergang te behoeden", is een andere reactie. Een nationaal standbeeld komt er uiteindelijk niet.
Nu dus wel. Kan dat in deze tijd van Black Lives Matter-protesten? Peter Sluiter: "Uiteindelijk kun je zeggen dat hij zijn sterke en minder sterke kanten had, net als wij allemaal. De focus die we als museum kiezen, ligt op wat voor goede dingen hij heeft gedaan en daarom wordt dat standbeeld ook gemaakt. Daarmee ontkennen we niet dat er ook schaduwkanten waren, maar we leggen hier het accent op de goede dingen."
Museumbezoeker Joop Velserboer vindt het volstrekt logisch dat Van den Bosch een standbeeld krijgt. "Ik vind dat je alles in de tijd moet zien. Dan is het alleen maar goed. Als je alles wat er is gebeurd door de bril van deze tijd gaat bekijken, kun je wel ophouden. Dan kun je hele geschiedenis gaan herschrijven."
Het is goed om kritisch te kijken naar het verleden, maar Johannes van den Bosch was ook iemand die een stukje 'licht' bracht en daarom waardeer ik hem
Kunstenares Herma Schellingerhoudt

Geen oordeel

"We zijn zo geneigd om te zeggen: 'Foei'. We hebben meteen een oordeel. Ik heb hele gesprekken met Johannes. Tweehonderd jaar na dato wordt er naar jou gekeken, zeg ik dan. Ik ben heel erg benieuwd hoe er tweehonderd na dato naar ons wordt gekeken", zegt Schellingerhoudt.
"Johannes van den Bosch heeft meebewogen in het slavernijgebeuren. Dat was toen de gewoonte. Je had gewoon slaven, punt. Maar hij vond wel dat ze beter behandeld moesten worden. Het is goed om kritisch te kijken naar het verleden, maar het was ook iemand die een stukje 'licht' bracht en daarom waardeer ik Johannes van den Bosch", aldus de kunstenaar.

Mooie man

"En nu maak ik een beeld om te laten zien hoe hij er ongeveer uitzag. Ik houd van portretten maken. Ik heb mazzel dat het een mooie man was. Want dan hoef in ieder geval niet tegen een lelijkerd aan te kijken", lacht ze.
De bedoeling is om het beeld tegenover het logement te plaatsen, waar hij ook heeft gelogeerd. "Het wordt een beeld dat op straatniveau wordt geplaatst en daarmee ook benaderbaar is. Ik vind het wel een mooie symboliek dat het beeld niet hoog verheven wordt geplaatst en dat we dus niet naar Johannes op hoeven te kijken. Nee, hij staat tussen ons in en is, net als wij, een mens met goede en minder goede kanten", aldus museumdirecteur Sluiter.
beeld johannes van den bosch gesprekje
Harma Schellingerhoudt (rechts) spreekt met een museumbezoeker © RTV Drenthe

💬 WhatsApp ons!
Heb jij een tip voor de redactie? Stuur ons een bericht, foto of video via WhatsApp: +31651568886 of mail naar redactie@rtvdrenthe.nl