Erik ontspoorde door een oorlogstrauma: 'Ik was ineens m'n jeugd kwijt'

Erik is 18 jaar als hij wordt uitgezonden naar Libanon, waar begin jaren '80 een hevige burgeroorlog woedt. Hij zoekt het avontuur, maar vindt alleen maar ellende. Na z'n uitzending ontspoort hij. "Toen ik in Libanon het vliegtuig uitstapte, was ik m'n jeugd kwijt."

Bij Thuisbasis Veteranen in Eelde wonen zo'n tien tot vijftien veteranen met een posttraumatische stressstoornis (PTSS). De opvang is dit jaar verhuisd van Assen naar Eelde. Op de dag van de officiële opening vertelt RTV Drenthe het verhaal van een aantal bewoners.

'Ik wilde wat zien van de wereld'
Erik (55) oogt zenuwachtig. Hij gaat steeds anders zitten, stopt z'n handen vaak onder zijn benen en kijkt schichtig heen en weer. De militair is na zijn missie op slag een ander mens geworden. De uitzending naar Libanon werd naar buiten toe vaak verkocht als relaxte uitzending, maar een vakantiereisje was het voor Erik zeker niet. 



Erik groeit op in Assen, op camping Witterzomer. Hij heeft een leuke jeugd en leeft zonder zorgen. Hij kan niet stilzitten en kijkt er dan ook naar uit om na de middelbare school in het leger te gaan. "Ik wilde wat zien van de wereld", vertelt hij. "Toen hoorde ik dat ik naar Libanon mocht. Vier maanden later zat ik er al." Op naar het avontuur. "Maar je staat als 18-jarige niet stil bij de consequenties. Je krijgt een opleiding, maar die staat in schril contrast met wat je daar tegenkomt."

Je bent nooit rustig.
Erik

Erik heeft de stad Hariss in het zuiden van Libanon als standplaats. "We maakten bomaanslagen mee. Regelmatig zaten we in een soort schuilkeldertje. En we maakten 30 april 1982 mee", vertelt hij. In Libanon vieren de militairen Koninginnedag. Het is een gezellig feest, tot een man op een motor op de menigte inrijdt. De man wil schieten op de majoor, maar mist. Er ontstaat een enorm gevecht.

Over dit incident komt weinig naar buiten. Het televisieprogramma Andere Tijden wijdde in 2001 een aflevering aan de gebeurtenissen. "Defensie heeft het in de doofpot willen stoppen", zegt Erik die er een trauma van oploopt. Het geluid van een crossmotor en ook straaljagers laten hem nog altijd schrikken. 

Na acht maanden mag Erik naar huis en verlaat hij het leger. "M'n vader zei op Schiphol al dat ik veranderd was. Ik was blij dat ik thuis kwam, maar ik was wel een ander iemand", weet hij nog. "Ik merkte het al na m'n eerste nacht. Een buurjongen was 's ochtends met een klapperpistooltje aan het schieten. Die heb ik bij de strot gepakt. Dat was nog maar de eerste dag." Op de vraag in welk opzicht hij nog meer is veranderd, heeft hij snel een antwoord: "Je slaapt onrustig, je grijpt wat meer naar de alcohol en je wordt wantrouwend. Ook had ik al m'n spullen naast m'n bed liggen, klaar om te gaan. Je bent altijd je omgeving aan het scannen, je bent nooit rustig."



'Burgermaatschappij is moeilijk voor ons'
Erik weet niet dat hij in Libanon PTSS heeft opgelopen, dat zal nog zo'n dertig jaar duren. De oud-militair probeert weer structuur in z'n leven te krijgen en zoekt een baan. "Bij elke sollicitatie gaf ik aan dat ik in Libanon had gezeten, maar dan dachten ze: daar heb je weer zo'n ontspoorde. Toen vermeldde ik het een paar keer niet, en werd ik aangenomen."

Maar een baan voor langere tijd houden lukt hem niet. "De burgermaatschappij is voor ex-militairen moeilijker. Ik hopte van baan naar baan. Daardoor kreeg ik thuis ook wat strubbelingen." Op een gegeven moment geeft Erik het op en wordt hij huisvader. Dat bevalt hem goed. Het gaat eventjes wat beter met hem, maar als z'n kinderen uit huis gaan zoekt hij weer werk. "Dat ging keer op keer weer fout. Ik zocht hulp, maar mensen begrepen me niet, omdat ze niet weten waar het vandaan kwam. Dan val je weer in een gat. Ik werd ook agressiever."

'Je bent stuurloos'
Erik is de controle helemaal kwijt. De vaste mensen om hem heen vallen ook nog eens weg. Z'n buddy uit het leger en z'n vader overlijden. "Je bent stuurloos, dat is wat er gebeurt in je hoofd. Ineens valt er wat weg en denk je: waar moet ik heen", legt hij uit. "Je weet het niet meer." Hij zoekt hulp, maar die helpt niet. "Dan word je zo in de war gebracht. Aan de onderkant eist je gezin van alles van je en van bovenaf begrijpen ze je niet. Dan kom je in een rollercoaster terecht en functioneer je uiteindelijk niet meer."

De veteraan glijdt helemaal af en wil met niemand meer contact hebben. Erik bereikt z'n dieptepunt wanneer hij de kerstdagen doorbrengt in een tuinhuisje van een bevriende ex-militair in het bos. "Ik had alleen stromend water, geen kachel. Ik heb er een week in de vrieskou gezeten. Zo wilde ik leven, maar dat gaat natuurlijk helemaal niet. Die vriend van me zag mij ook afglijden, maar hij was allang blij dat ik ergens binnen zat."

De warme deken van de opvang
Via z'n vriend komt hij in contact met Erik Vels van Thuisbasis Veteranen. Die praat op hem in om in de veteranenopvang te komen wonen. "Hij heeft mij eerst een paar dagen laten slapen en toen zijn we aan de gang gegaan. Vanaf dat moment doen we het heel rustig aan, maar ik denk dat ik nu wel op het goede pad zit."

Thuisbasis Veteranen voelt voor Erik als een warme deken. "Je hoeft niks te zeggen tegen Erik, Klaas of Marijke (de begeleiders, red.). Zij zijn ook ex-militairen, dus zij begrijpen je. Als ik een mindere dag heb lopen ze even achter mij aan en dan krijg je een hand op je schouder of een kus op je voorhoofd: 'Kom op, we gaan er toch voor?' Ik voel mij hier thuis."

'De kluts kwijt'
Erik brengt z'n dagen door in de bossen, in de tuin of in de bunker op het terrein. Daar repareert hij scooters van de andere bewoners. Vol trots laat hij z'n laatste project zien. De startmotor is nog kapot. Als die gerepareerd is, spuit hij de scooter legergroen en hebben ze een nieuwe aanwinst voor hun brommerclub: BC Veterans.

Maar Erik is niet meer de Erik van vroeger. Z'n trauma's zijn er nog altijd. Ik wil juist leren om die geluiden te negeren." Ook bepaalde data, zoals 30 april, de vroegere Koninginnedag, zijn moeilijk voor hem. Praten over deze trauma’s kosten hem veel energie. Buiten, na het interview, vertelt hij dat hij erge hoofdpijn heeft. "Ik heb hier nu even twee dagen last van, maar ik wil dat dit verhaal verteld wordt."



Thuisbasis is onmisbaar voor Erik
Erik weet niet hoe z'n toekomst eruitziet, maar hij durft wel te dromen. "Ik hoop dat ik over één of twee jaar niet meer begeleid hoef te wonen. Ik zou graag een huisje aan de rand van het bos willen hebben, waar ik in alle rust kan leven. Dat ik gewoon m'n hobby's kan uitoefenen en aan niemand verantwoording hoef af te leggen."

Maar Erik is wel realistisch. "Ik val nog te veel uit", vertelt hij. "Ik ben ontspoord, anders ben je je gezin niet kwijt. Dat vind ik het ergst, maar het is niet anders." Erik hoopt in de toekomst weer contact te hebben met z'n kinderen. "Ik heb nu wel wel heel intensief contact met m'n moeder, zij is m'n steun en toeverlaat. Zij is de enige die ik nu nog heb."

Zonder Thuisbasis Veteranen had Eriks leven er heel anders uitgezien. "Ik weet één ding: deze opvang is onmisbaar. Ik zou niet weten wat ik zonder zou moeten. Als ik dit niet had gehad, was ik er misschien wel helemaal niet meer geweest."

Lees hier het verhaal van Michiel. Hij werd uitgezonden naar Irak en kwam terug met een trauma.
Deel dit artikel: