Onzekere toekomst voor de meeste kerken in Westerveld

Pancratiuskerk in Diever
De Pancratiuskerk in Diever, een van de monumentale kerken in de gemeente Westerveld © RTV Drenthe/Fred van Os
De toekomst van tien van de dertien nog in gebruik zijnde kerken in de gemeente Westerveld is hoogst onzeker. Het aantal kerkgangers neemt af en vrijwilligers zijn steeds moeilijker te vinden, waardoor veel kerkgebouwen op termijn hun religieuze functie dreigen te verliezen.
Als er niks gebeurt, dreigen zeven van de elf dorpen in Westerveld de enige kerk met religieuze functie te verliezen. Dat is een van de conclusies van de samenstellers van de Kerkenvisie Westerveld.
Ambtenaren en externe adviesbureaus gingen met alle kerkbesturen in gesprek over de toekomst. "Het overheersende beeld is dat alle kerken, op een enkeling na, een onzekere toekomst zien, binnen nu en tien tot vijftien jaar. Sommigen al binnen vijf jaar", aldus de onderzoekers.

Terugloop

Kerken zien al jaren een terugloop van het aantal bezoekers van de zondagsdiensten en, een uitzondering daargelaten, zien ook de kerken in Westerveld krimp van het ledenbestand. De gemiddelde leeftijd van leden is relatief hoog en van jonge aanwas is nauwelijks sprake. Veel kerken hebben daarom al samenwerkingen met elkaar opgezocht, om de kerk gevuld te houden en kosten te drukken.
Vijf van de dertien kerkbesturen in Westerveld geven aan dat het hoogst onzeker is of hun kerk over vijf jaar nog in religieus gebruik is. Vijf andere besturen hebben hun twijfels op de langere termijn (tien tot vijftien jaar). Slechts drie besturen hebben er vertrouwen in dat ze over vijftien jaar nog in religieus gebruik zijn.

Herbestemming

"Van de kerken die nu in religieus gebruik zijn, zullen er over tien jaar nog zeker vier op die manier in gebruik zijn. Voor veel kerken geldt echter dat de religieuze toekomst onzeker is. Naast de al herbestemde kerk is de verwachting dat nog twee kerkgebouwen binnen tien jaar een passende herbestemming zullen vinden", voorspellen de onderzoekers.
Gesteld wordt dat kerkbesturen zoekend zijn. "Lang niet alle kerkgemeenschappen maken actief plannen om het toekomstperspectief te vergroten. De wens hiertoe is wel aanwezig, zodat de gemeenschap zolang mogelijk kan blijven kerken in het eigen kerkgebouw."

Toekomstbestendig

De meeste kerken in Westerveld zijn monumenten, waardoor ze veilig zijn voor de sloopkogel, mochten kerkgemeenten er daadwerkelijk mee ophouden. Om verpaupering te voorkomen en om tegen te gaan dat een kerk wordt omgetoverd tot woning, is gekeken hoe de gebouwen in de toekomst extra invulling kunnen krijgen.
De kerken liggen vaak centraal in de dorpen en zouden dus als ontmoetingsplek in gebruik kunnen blijven. Veel kerken en bijgebouwen worden al ingezet voor niet-religieuze activiteiten, zoals feestjes en concerten. Goed voor de kerkkas en mensen blijven het loopje naar de kerk houden, ondanks dat ze er misschien 's zondags niet meer naartoe gaan.
De kerken die dat nog niet doen, worden daar wel toe aangespoord. De gemeente wil daarover in gesprek blijven met kerkbesturen. "Het idee is dat de kerkgemeente gewoon kan doorkerken. Gaandeweg kunnen eventueel meer functies naar het kerkgebouw verhuizen, als het goed bevalt. Op de lange termijn, mocht de kerkgemeenschap niet vitaal genoeg meer blijken, dan is wellicht een mooie nieuwe invulling voor het kerkgebouw gevonden."
Daarbij is wel nadrukkelijk de wens van gemeente en kerkbesturen om niet te concurreren met bijvoorbeeld dorpshuizen.

Duurzaamheid

Een ander belangrijk punt van zorg voor de kerkgebouwen is duurzaamheid. Stookkosten vormen een belangrijke kostenpost. Investeren in duurzaamheid is zowel praktisch een probleem (want mag en wil je zonnepanelen op een monumentaal gebouw?) als rationeel een probleem. Een dure investering doen in een kerkgebouw terwijl er een onzekere toekomst is voor de kerkgemeente, schrikt veel kerkbesturen af.
Maar andere activiteiten onderbrengen in een kille kerk of tegen hoge tarieven om de stookkosten te dekken, schrikt externe partijen weer af. "Het is een kip-ei-dilemma wanneer je welke investeringen doet", concluderen de onderzoekers. Ze pleiten voor kennisdeling op dit gebied en hulp bij het zoeken naar subsidiemogelijkheden.