Brandstofprijzen stijgen, en in Nederland harder dan bij de buren

220224_fieten_drukte
Drukte bij het tankstation © Persbureau Meter
Wie het nieuws in de gaten houdt, of wie een auto heeft die regelmatig volgetankt moet worden, kan het niet ontgaan zijn. De brandstofprijzen gaan door het dak. En niet alleen de benzine en diesel is duurder, maar ook de gasprijzen blijven stijgen.
De reden hiervoor ligt voor een groot deel bij de Russische inval in Oekraïne. Maar hoe komt het dat we in Nederland aanzienlijk meer betalen voor een volle tank benzine dan in Duitsland of België, als de prijs van ruwe olie voor elk land gelijk is? Deze vraag werd ingestuurd naar Zoek het uit!.

Onzekerheid

Ewout Klok, voorzitter van Belangenvereniging Tankstations (BETA) en eigenaar van een tankstation in Hoogeveen, legt uit hoe de brandstofprijzen in elkaar zitten. "De prijs van ruwe olie is afhankelijk van veel externe factoren. Je moet dan kijken naar de wereldmarkt, vraag en aanbod, de koers, maar ook naar de onzekerheid op de wereldmarkt. Je ziet nu dat er veel onzekerheid is."
"Veertig procent van onze ruwe olie komt uit Noorwegen, veertig procent komt uit Rusland, en de rest komt overal en nergens vandaan." En Rusland, daar ligt momenteel het probleem.

OPEC

"OPEC-landen verhogen de productie nu", legt Klok uit. "Alleen dat merken we niet zo snel. De OPEC-landen bepalen dan vervolgens de olieprijs, en daar hebben wij de gevolgen van."
OPEC staat voor Organization of the Petroleum Exporting Countries, in Nederland beter bekend als de Organisatie van olie-exporterende landen. Ze is opgericht in 1960 door Saoedi-Arabië, Venezuela, Irak, Iran en Koeweit. De overige landen die zich sindsdien bij de OPEC hebben aangesloten zijn Libië, de Verenigde Arabische Emiraten, Algerije, Nigeria, Ecuador, Gabon, Angola, Equatoriaal-Guinea en de Republiek Congo.
Ewout Klok
Ewout Klok voor zijn tankstation in Hoogeveen © RTV Drenthe / Elly Smit

Basisolieprijs plus belastingen

Klok verklaart de hoge prijs in Nederland in vergelijking met de buurlanden. "In Nederland hebben we de basisolieprijs. Deze is overal gelijk", vertelt Klok. "Alleen in Nederland zit daar een accijns op, met daaroverheen nog eens 21 procent btw. Dit noemen we gestapelde belasting, oftewel een belasting op belasting. 21 procent over een euro of 21 procent over twee euro, dat is onredelijk hoog als je het vergelijkt met België en Duitsland."
Klok is met de BETA dan ook flink aan het lobbyen in Den Haag. "Omdat we een transportland zijn, zou een lager btw op brandstof helpen om meer verkeer en meer handel te krijgen, en zo inkomsten te genereren voor Nederland. 21 procent btw kan in deze tijd écht niet meer. We krijgen elke maand nog steeds hetzelfde geld, maar we houden steeds minder over omdat de olieprijs zo hoog is. Dan kun je wel elke dag op de fiets naar het werk gaan, maar de economie in Nederland moet wel door. En dan zit je met al die transportbedrijven hier toch echt met een probleem."
Hoe is de Nederlandse benzineprijs opgebouwd?
Meer dan de helft van wat je betaalt voor benzine, gaat naar het Rijk in de vorm van accijns en btw (belasting op de toegevoegde waarde). Het grootste deel van die btw wordt geheven over de accijns, die meer dan de helft van de brandstofprijs uitmaakt. Belasting op belasting dus. Via deze belastingen betaal je voor het gebruik van een auto: als je niet rijdt, koop je ook geen brandstof. Overigens zijn diesel en LPG qua accijns in verhouding goedkoper.
Accijns is een vaste heffing van de overheid op onder meer brandstof. In 2022 is de accijns omhoog gegaan met een inflatiecorrectie van 1,3 procent. Het vaste bedrag per liter op benzine bedraagt nu 83,2 cent, op diesel 53,6 cent en op LPG 19,9 cent.
De tarieven gaan elk jaar met een inflatiecorrectie omhoog. Het is dus denkbaar dat wanneer de olieprijs daalt en de accijns stijgt, de brandstof dan toch duurder wordt. Afgezien van de jaarlijkse aanpassing doet de accijns dus niet mee aan de schommelingen van de brandstofprijzen.
Over de brandstofprijs, inclusief accijns, heft de overheid btw. Die is voor brandstof 21 procent. Omdat het een percentage is, beweegt het btw-bedrag mee met de brandstofprijs.
De productiekosten van benzine bedragen ongeveer 35 procent van het totaalbedrag aan de pomp, aldus United Consumers. Dit bedrag kan schommelen, omdat het voor een deel bepaald wordt door de prijs van ruwe olie.

Gasprijzen

Nog nooit zijn de gasprijzen zo hoog geweest als in de winter van 2021-2022. Door de ontwikkelingen in de politiek en economie zitten we in een uitzonderlijke situatie. Waar de prijzen in 2020 nog extreem laag waren door het begin van de coronacrisis, zijn de prijzen in 2021 en 2022 aanzienlijk gestegen. De belangrijkste redenen:
  • De aantrekkende economie na de coronacrisis.
  • Azië is bereid om meer te betalen voor gas waardoor de gasprijs wordt opgedreven.
  • De Nederlandse gasvoorraad is minder gevuld dan normaal.
  • Nederland is grotendeels afhankelijk geworden van buitenlands gas.
  • De politieke spanningen tussen Rusland en Europa zijn opgelopen.
In augustus 2021 was de gemiddelde gasprijs 0,95 euro per m3 gas. Dit was in oktober 2021 al gestegen naar 1,79 euro per m3 gas. Na een lichte daling in november, stegen de prijzen in december weer flink.

Belasting op energie

Op de energierekening staan twee soorten overheidsheffingen. Ten eerste de overheidsheffingen over het energieverbruik. Onder overheidsheffingen valt niet alleen de energiebelasting, maar ook de opslag duurzame energie- en klimaattransitie (ODE). Met de ODE worden de uitgaven voor stimulering van duurzame energie gedekt. De gedachte achter de overheidsheffingen is dat energieverbruik belastend is voor het milieu. Door deze belasting te heffen wil de overheid het energieverbruik verminderen. De overheidsheffingen worden door de energieleverancier in rekening gebracht en afgedragen aan de overheid.
De andere belasting is de btw die over de gehele energierekening betaalt moet worden. Ook over de energiebelasting betaal je dus 21 procent btw. Dit is te vergelijken met de btw over de accijns die bij benzine en diesel geheven wordt. Opnieuw gestapelde belasting dus. Het aandeel belastingen en toeslagen is ongeveer 45 procent van de totale gasprijs.
Wat betekenen de sancties tegen Rusland?
De Europese aardgasprijzen zijn vandaag omhoog geschoten. De nieuwe ronde van sancties die dit weekend tegen Rusland werd ingesteld wakkerde de bezorgdheid over energietekorten aan.
De prijs van een megawattuur gas op de Nederlandse termijnmarkt steeg vandaag met 36 procent tot bijna 127 euro, om daarna weer iets te dalen tot krap 108 euro. Westerse landen kwamen overeen nieuwe sancties op te leggen om de Russische economie en het financiële systeem verder te isoleren.
Mildere sancties konden de Russische president Vladimir Poetin er niet van overtuigen zijn troepen uit Oekraïne terug te trekken. Hoewel de sancties nog geen betrekking hebben op energie, wordt gevreesd dat er nog meer in het verschiet ligt.
Rusland is Europa's grootste gasleverancier. Ongeveer een derde van de gasleveringen stroomt doorgaans via Oekraïense pijpleidingen.

Zoek het uit!

Heb jij ook een vraag die je al eeuwen dwarszit? Stuur hem in!

💬 WhatsApp ons!
Heb jij een tip voor de redactie? Stuur ons een bericht, foto of video via WhatsApp of mail naar redactie@rtvdrenthe.nl