Op zoek naar 70.000 euro voor het vijfde Scholten-doek

Het schilderij 'Op het IJ' staat al lang op het verlanglijstje van het Veenkoloniaal Museum. Op het schilderij zien we de eerste multinational van Nederland, Willem Albert Scholten, door het ijs zakken.
Het museum heeft al vier werken in de collectie waarop Scholten geschilderd is. Deze vijfde zou in de verzameling niet misstaan. "Maar ja, er hangt een pittig prijskaartje aan", verzucht conservator Elise van Ditmars.

We staan in de Scholten-kamer in het Veenkoloniaal museum. Statige stoelen bekleed met rood pluche staan rondom een zware eikenhouten tafel. "Komt allemaal rechtstreeks uit de toenmalige werkkamer van Scholten," aldus van Ditmars. "Net als deze twee..."

Sla dood!
Ze wijst op twee forse olieverf-doeken aan de wand. "Het zijn beide weergaven van momenten uit het leven van de Scholten. Hier zie je hem voor de klas staan, als jonge man. Omdat hij in zijn jeugd te arm was om zijn opleiding te kunnen betalen heeft een onderwijzer van de armenschool dat voor hem geregeld, op voorwaarde dat hij later als kwekeling bij hem voor de klas zou komen."

Een ander doek toont een nachtelijk landschap dat blijkens het onderschrift de titel 'Sla dood!' draagt. Van Ditmars: "Hier zie je Willem Albert Scholten, te voet onderweg van Amsterdam naar Alkmaar, om de kosten van een overnachting uit te sparen. Maar hij hoort plotseling een luide schreeuw: 'Sla dood, sla dood!'. Hij vreest voor zijn leven en wil het op een lopen zetten. Het geschreeuw blijkt echter van vier drinkende mannen te komen. Telkens wanneer een van hen een slok neemt, roepen de anderen: 'Sla dood!'"

Nat pak
"Scholten geeft verschillende kunstenaars opdracht een afbeelding te maken van markante gebeurtenissen uit zijn leven," legt Van Ditmars uit. "In totaal zijn er vijftien werken gemaakt. Vier daarvan hebben we in onze collectie. Het doek van Leickert moet, als het even kan, het vijfde in ons eigendom worden. Op dit schilderij is Scholten te zien, druipnat, want net door het ijs gezakt. De veerman wilde twee gulden in plaats van de gebruikelijke twee dubbeltjes hebben voor de overtocht, omdat het moeizaam varen was over het bevroren IJ. Scholtens' zuinige beslissing om dan maar te voet over te steken moet hij bekopen met een nat pak."

Tijdelijke bruikleen
Het geld voor dit prijzige doek ontbreekt en daarom gaat het Veenkoloniaal Museum op zoek naar gulle gevers. "Bedrijven, fondsen, misschien ook particulieren. Van hun gulheid hangt het af of het schilderij straks in Veendam mag blijven," zegt van Ditmars. 

"Deze zomer hebben we een expositie over de verzamelingen van veenkoloniale industriëlen, en daarvoor krijgen wij het schilderij tijdelijk in bruikleen. Het zou natuurlijk fantastisch zijn als het daarna niet weer terug zou gaan naar de kunsthandel," aldus conservator van Ditmars. Een plek voor het nieuwe doek heeft ze al bedacht: "Het portret van de zoon van W.A. Scholten dat nu nog naast de deur hier in de werkkamer hangt, zal dan plaats moeten maken voor 'Op het IJ'."

Eerste multinational
Willem Albert Scholten is ’s werelds eerste landbouwindustrieel en stichter van Nederlands eerste industriële multinational. Aardappelzetmeel vormt de basis van het Scholtenconcern. Hieraan worden later andere industrieën met een agrarische oorsprong toegevoegd, zoals suiker, strokarton, aardappelmoutwijn en turfstrooisel. Tijdens zijn leven sticht hij maar liefst vierentwintig fabrieken: veertien in Nederland en tien in het buitenland. 

Het hele gesprek met Van Ditmars wordt zondag 31 maart uitgezonden op Radio Drenthe, in Drenthe Toen, tussen 19.00 en 21.00 uur. Daarna terug te luisteren via uitzending gemist, of de podcast van Drenthe Toen.
Deel dit artikel: