De loop van het Schoonebeker Diep door de tijd

Schoonebeker Diep
Het Schoonebeker Diep vormt de grens met Duitsland © Onderwijsgek via Wikimedia Commons
Het Schoonebeker Diep is een waterloop in Schoonebeek die de grens vormt tussen Nederland en Duitsland. Hoewel het kanaal bochtjes heeft, lijkt het niet echt meer op een natuurlijk beekje of stroompje.
De rivier is in de loop der jaren gekanaliseerd. Maar hoe liep het Schoonebeker Diep vroeger? Deze vraag werd ingestuurd naar Zoek het uit! én won met 76 procent van de stemmen de stemronde van de maand mei.

De Stroom

De waterloop ontspringt in het Duitse Nedersaksen, ten zuidoosten van Twist. Via het Coevorden-Piccardiekanaal en het Coevorden-Vechtkanaal staat het Schoonebeker Diep in verbinding met de Overijsselse Vecht.
In de volksmond wordt het Schoonebeker Diep de Stroom genoemd, in Nieuw-Schoonebeek gebruikt men doorgaans de aanduiding 'de Beek'. In Duitsland wordt dit water de Grenzaa (Grens Aa) genoemd.
Dit is hoe het Schoonebeker Diep er tegenwoordig bij ligt:
Schoonebeker Diep
Zo staat het Schoonebeker Diep heden ten dage op de kaart © Google Maps
Gaan we terug in de tijd, dan zien we dat het Schoonebeker Diep de afgelopen jaren van loop veranderd is. In 1960 zag het er zo uit:
Schoonebeker Diep 1960
Schoonebeker Diep 1960 © Topotijdreis.nl
Dat lijkt nog aardig op hoe het Schoonebeker Diep nu loopt. Nóg eens dertig jaar eerder, in 1930, vinden we deze kaart:
Schoonebeker Diep 1930
Schoonebeker Diep 1930 © Topotijdreis.nl
Nog steeds komen de riviertjes op de kaarten aardig overeen, al lijkt het er wel op dat er in 1930 wat meer bochtjes in zaten.
In 1900 zag De Stroom er als volgt uit:
Schoonebeker Diep 1900
Schoonebeker Diep 1900 © Topotijdreis.nl
In 1900 zien we dat het Schoonebeker Diep lang niet zo recht loopt als nu. Door de jaren heen zijn er aardig wat bochtjes uitgewerkt.
Dan maken we nog een laatste sprong terug in de tijd, naar 1830:
Schoonebeker Diep 1830
Schoonebeker Diep 1830 © Topotijdreis.nl
De afbeelding hierboven laat het natuurlijk verloop van De Stroom zijn geweest. De stippen op de kaart onder het stroompje aart is de grenslijn met Duitsland. Het Schoonebeker Diep, of de Grensaa, afhankelijk op welke oever je staat, was dus ook toen al de grens tussen Nederland en Duitsland.

Waarom zijn al die bochten weg?

Na enig speurwerk vinden we op de website van Oud-Schoonebeek een tekst die dateert uit 1935. Hier staat in beschreven door de schrijver Egbertus Karst Jr. hoe het kanaliseren van De Stroom in zijn werk is gegaan.
Het blijkt dat de vele bochten in het watertje een doorn in het oog waren voor omwonenden en plaatselijke politici, niet in het minst omdat het stroompje regelmatig overstroomde, wat voor de nodige overlast zorgde:
"Onhoudbaar werd de toestand, doordat toen niet alleen gedurende den winter alles blank stond, maar tot zelfs in den zomer geen constante daling te bespeuren viel. De graszode begon te rotten en dreef in grote schollen over het land, de reuk van het water verpestte de lucht en toen het water begon te dalen bleek alras de oorzaak hiervan: het bruin gekleurde land lag bezaaid met honderden half vergane visschen, gestikt in het vuile water. De stadsgrachten in Coevorden werden in ernstige mate door het uit het Schoonebeekerdiep afkomstige water verontreinigd, zoo zelfs, dat de aardappelmeelfabriek, die ten behoeve van haar bedrijf, water uit de Coevorder grachten onttrekt, zich tot het provinciaal bestuur van Drenthe wendde met het verzoek ten spoedigste afdoende maatregelen te doen nemen, wat evenwel vlugger gezegd, dan gedaan was."
Bovenstaande speelde zich af in 1927. Er moest dus iets gebeuren, maar er was een probleem. Omdat het Schoonebeker Diep precies op de grens tussen Nederland en Duitsland lag, moesten de overheden van beide landen betrokken worden bij de werkzaamheden:
"Gezien deze feiten was het meer dan tijd herhaling te voorkomen en het moet ter ere van den burgemeester van Schoonebeek, den E.A. Heer Norbruis, gezegd, dat deze besefte, dat ook de moeilijkheid, dat het Schoonebeekerdiep grensrivier is, er was om te worden overwonnen en dus geen oorzaak mocht zijn om bij de pakken te gaan neerzitten. Na een ingespannen arbeid van vijf jaren, waarbij buitenlandsche conferenties aan de orde van den dag waren, mocht deze bewindsman op 16 Augustus 1929 het genoegen smaken zijn werk bekroond te zien. Toen toch werd, in tegenwoordigheid van diverse autoriteiten, door den commissaris der Koningin, Mr. J. T. Linthorst Homan ,,de. eerste spade in den grond gestoken", waarmede de werkzaamheden officieel waren aangevangen.
Veel arbeid is daaraan vooraf gegaan en groot waren de bezwaren, die uit den weg moesten worden geruimd. Voornamelijk ondervond de verwerkelijking der plannen ernstige vertraging omdat deze van beide zijden, zoowel door Duitsche als door Nederlandsche autoriteiten moesten worden goedgekeurd, wat uit den aard der zaak veel tijd vorderde. Dat velen dan ook vreesden, dat ook dit plan altijd een plan zou blijven, behoeft niemand te verwonderen. Bedenkt men, dat, naar een lid van het college van gedeputeerde staten op den nog versch in het geheugen liggende 16den Augustus 1929 in zijn tafelrede verklaarde, toen indertijd een ontwateringplan voor geheel de provincie Drenthe door gedeputeerde staten werd opgezet, Schoonebeek buiten beschouwing werd gelaten, omdat zelfs het provinciaal bestuur geen kans van slagen zag, gezien de vele moeilijkheden, die moesten worden overwonnen inzake het grenswater ,,Het Schoonebeekerdiep", dan beseft men, dat hier een stuk werk verricht is, dat volle aanspraak op ieders waardering mag maken."
Zo blijkt maar weer dat we veel informatie kunnen halen uit oude kaarten en oude teksten. Het Schoonebeker Diep loopt vandaag niet meer zo als pakweg 150 jaar geleden, en hoewel dat jammer lijkt voor de omgeving (veel mensen zien immers liever een slingerend beekje dan een recht afwateringskanaal), voorkomt het een hoop overlast.

Zoek het uit!

Heb jij ook een vraag over de geschiedenis van Drenthe? Of iets heel anders in je hoofd? Stuur je vraag dan in!