Drenthe Toen podcast: Het rampjaar in Coevorden deel 3, de herovering van de vesting

De bestorming van Coevorden, 30 december 1672, Pieter Wouwerman, 1672 - 1682
De bestorming van Coevorden, 30 december 1672, Pieter Wouwerman © Collectie Rijksmuseum
Meijndert van der Thijnen, schoolmeester, koster én zelfbenoemd ingenieur, legt alles vast wat de bisschop na diens verovering van Coevorden in de vestingstad onderneemt. Dan vlucht hij in september 1672 met vrouw en kind naar Groningen. Een man met een plan: Coevorden terugveroveren. In deel 3 van de podcast- en radioserie doet Ineke den Hollander, schrijfster van 'Een Schricklijck Jaer', uit de doeken hoe Van der Thijnen later dat jaar samen met een klein leger optrekt naar Coevorden.
Ineke den Hollander voor 'het Arsenaal Coevorden'
Ineke den Hollander voor 'het Arsenaal Coevorden' © RTV Drenthe / Sophie Timmer
Er werden veel eisen gesteld aan de inwoners: belastingen, materieel, inkwartiering van Munsterse soldaten en zelfs matrassen.
Ineke den Hollander

Leven onder de bisschop

Met Ineke den Hollander staan we buiten Het Arsenaal van Coevorden. Voordat ze de heldenrol van Meijndert van der Thijnen toelicht, legt ze uit hoe het leven was voor de Coevordenaren onder de bisschop: "Ze moesten belastingen betalen, ze kregen inkwartiering van Munsterse soldaten. Er werden zelfs matrassen gevorderd voor militairen die op het kasteel gehuisvest waren. En ze moesten hout aanleveren voor het herstel van de vesting, dat alles op eigen kosten uiteraard. Er is een verhaal dat Rolde vijftig mannen moest leveren, plus materiaal en voedsel, en ook nog haver voor de paarden, om hier in Coevorden te werken aan het herstel van de vesting."
Meijndert van der Thijnen is niet van plan om voor de bisschop te werken. Sterker nog, hij heeft een plan bedacht om de vestingstad op de bisschop terug te veroveren.

Meijndert van der Thijnen, held van Coevorden

"De vesting is behoorlijk verouderd en wordt door de bisschop weer helemaal up-to-date gebracht. Meijndert legt alles nauwkeurig vast in zijn dagboek. Begin september vlucht hij met vrouw en kind naar Groningen. Hij is waarschijnlijk 's nachts Coevorden uitgeslopen, een voordeel als je Coevorden goed kent, dan weet je altijd wel een weggetje te vinden. Vervolgens huurt hij in Dalen een paard en wagen. Twee dagen zijn ze onderweg, maar daar heeft hij helaas niks van opgeschreven in zijn dagboek", zegt Den Hollander. Het dagboek bestaat nog steeds.
"Er waren meer vluchtelingen op weg naar Groningen. Groningen puilde op een gegeven moment letterlijk uit van de mensen. Zowel van eigen Groningers die vanuit het zuiden naar het noorden van de stad trokken om aan de bommen te ontkomen, als mensen uit de dorpen in de omgeving. Maar ook vanuit Drenthe. Eenmaal aangekomen zoekt Meijndert contact met Rabenhaupt, de commandant van Groningen, om zijn plan aan de man te brengen: zijn plan om Coevorden op de bisschop te heroveren."
'1672 Den 7 October ben ik gegaan bij de Luitenant Generaal Rabenhaupt en heb mijn Dienst aan zijn WelEd: gepresenteerd, en verzogt dat zijn Exellentie mij mede mogte gebruiken, als Ingenieur alzoo De oude Schans als toen belegerd was'. Fragment uit het dagboek van Meijndert van der Thijnen.
Carel Rabenhaupt (1602-75). Luitenant-generaal
Carel Rabenhaupt (1602-75). Luitenant-generaal, anoniem © Collectie Rijksmuseum
Het is een verrassingsaanval. Ze worden niet meer verwacht. Bovendien hing er ook nog eens een dikke mist.
Ineke den Hollander

Verraad, sneeuw en mist

"Rabenhaupt gaat niet over één nacht ijs en zegt: 'kom morgen maar terug, de kaart die jij me hebt gegeven hou ik hier, en teken die nog maar een keertje na', bij wijze van test. Ook in Groningen liepen verraders rond, dus je moest heel voorzichtig zijn."
"Het is inmiddels november. Het plan is om in actie te komen tijdens een vorstperiode als de grachten van de vesting bevroren zijn. De plaatselijke legerleiding hakt dan bijten in het ijs zodat de vijand niet naar binnen kan. Door biezen matten over die bijten te leggen zouden de soldaten van Rabenhaupt de vesting in kunnen. Er worden drie aanvoerders aangesteld en zo'n duizend man wordt bij elkaar gevoegd. Zodra ze uit Groningen vertrekken, gaan daar de poorten dicht, om te voorkomen dat iemand de commandant in dienst van de bisschop van Munster, Jan de Mooij, kan informeren."
"De voorzorgsmaatregelen blijken niet voldoende, want De Mooij wordt wel geïnformeerd en is vanaf dat moment heel alert. Hij laat twee dagen en twee nachten continu bewaking rondlopen. Echter, het legertje uit Groningen heeft een voordeeltje qua weer. Een deel van het leger raakt bij Borger verdwaald in de sneeuw, de rest trekt door naar Emmen. Daar wachten ze op elkaar en door die vertraging ontstaat bij De Mooij het idee: loos alarm; niks aan de hand. Hij laat z'n bewaking weer rusten, sterker: ze mogen naar bed. Op het moment dat iedereen ligt te slapen komt de aanval."
Bestorming en verovering van Coevorden op 30 december 1672, Coenraet Decker
Bestorming en verovering van Coevorden op 30 december 1672, Coenraet Decker © Collectie Rijksmuseum

Een succesvolle verrassingsaanval

Van drie kanten wordt de vesting aangevallen, het legertje gaat via de biezen bruggen over de bijten in het ijs. Het heeft nogal wat voeten in de aarde, want de matten laten op een gegeven moment los. Meijndert schrijft in zijn verhaal dat hij eigenhandig de matten vasthoudt zodat iedereen eroverheen kan lopen. Dat loopt niet heel erg soepel maar uiteindelijk weten ze de wallen te bereiken. Het is een verrassingsaanval. Ze worden niet meer verwacht.
"Bovendien mistte het ook nog eens zodat ze ze niet zagen aankomen. Er wordt ook nog een andere oorlogstactiek gevolgd: een tamboer speelt de overwinningsmars. Daardoor denken de Munstersen dat ze al overwonnen zijn. Deels vluchten ze via de Bentheimerpoort. Er zijn heftige gevechten, met veel doden aan beide kanten. Maar uiteindelijk weten ze op die manier Coevorden te veroveren."
Drenthe Toen-podcast
Drenthe Toen-podcast © RTV Drenthe
12/06 Drenthe Toen Podcast Rampjaar deel 3
Hoe het verder gaat? Luister voor het hele gesprek met Ineke den Hollander naar Drenthe Toen op zondagmiddag 12 juni tussen 12.00 en 14.00 uur. Als podcast of via Uitzending Gemist. 'Een Schricklijck Jaer. De oorlog van 1672 in het noordoosten van de Republiek' is geschreven door Ineke den Hollander en wordt uitgegeven door Koninklijke Van Gorcum. We mogen drie weken lang een exemplaar verloten. Meedoen? Mail je naam en adres naar drenthetoen@rtvdrenthe.nl.