Piet de Groot: redder van de grachten van Meppel

Eeuwenlang was Meppel de poort van Drenthe, waar handelsschepen af- en aanvoeren en koperslagers, timmerlieden en zeilmakers evenveel werk hadden als in de beroemde Hollandse kuststeden. Die rijke geschiedenis is vandaag de dag met name nog zichtbaar in de vorm van de gezellige door pakhuizen geflankeerde grachten die door het centrum slingeren.
Het had niet veel gescheeld of Meppel had helemaal geen grachten meer gehad. Totdat een eigenwijze architect zich ermee ging bemoeien. 

In augustus 1970 viel bij ieder huishouden in Meppel een klein rood boekje op de deurmat. ‘Ontwerp bestemmingsplan Centrum Meppel’, stond er met dikke zwarte letters op de omslag geschreven.

Het boekje was verstuurd door de gemeente Meppel en bevatte één kernboodschap: het centrum van de stad gaat flink op de schop. Meppel moest worden opengebroken ten behoeve van autoverkeer, parkeerplaatsen en winkels. De grachten lagen maar in de weg. Over water kun je immers niet rijden.

Asfalt boven water
De gemeente, met burgemeester Henk Eijsink voorop, had in feite al besloten: de grachten worden gedempt ten behoeve van het economische belang. Eerst was volgens het plan het water rondom het Bleekerseiland aan de beurt. Daar moesten namelijk parkeerplaatsen komen voor vierhonderd auto’s. De Gasgracht, het Galmanspad en de Heerengracht zouden ook verdwijnen. Zo zou er een ringwegennetwerk kunnen ontstaan om al dat nieuwe autoverkeer door Meppel te leiden. Voor historisch besef was weinig ruimte. Een besef dat wel leefde bij architect Piet de Groot.

Haast vanzelfsprekend kwamen er burgers in verweer tegen de plannen. Tussen de bezwaarschriften die werden ingediend, viel dat van architect De Groot aardig op. Drie maanden werkte hij aan een alternatief plan voor het centrum van Meppel. Een boekwerk dat in vuur en vlam stond, volgens voormalig Dagblad van het Noorden-journalist Ed van Tellingen. Hij schreef door de jaren heen veelvuldig over de strijd om de Meppeler grachten en was één van de oprichters van de actiegroep De Grachtwacht. Van Tellingen: “De Groot schreef met veel betrokken- en bewogenheid. Vaak flamboyant en soms wat over the top. Maar zijn boodschap was duidelijk: Meppel, kijk goed uit en weet wat je doet.”  

Henkie Beton
Het bezwaarboek van De Groot verwoordde volgens Van Tellingen wat de meerderheid van de Meppelers dachten. Zij wilden namelijk helemaal niet dat hun grachten zouden verdwijnen. Hadden de volksvertegenwoordigers de wensen van het volk in ogenschouw genomen, dan hadden zij waarschijnlijk anders gereageerd dan ze deden toen het boekwerk van De Groot onder hun neuzen belandde.

Maar de gemeenteraad zweeg. “De raadsleden hadden niet het lef noch de kunde om hun bevolking te volgen”, vertelt Van Tellingen. “Burgemeester Eijsink had hen te veel in zijn macht en het gemeentebestuur liep achter hem aan. Het was een krachtige bestuurder die niet voor niets de bijnaam ‘Henkie Beton’ had.”

Tegen Eijsink ingaan was dus voor de gemeenteraad eigenlijk geen optie. De eigengereide architect De Groot ging nadat zijn plan aan de kant werd geschoven alleen niet bij de pakken neerzitten. Hij diende een beroep in bij het bestuur van de provincie. In die tijd moest de provincie gemeentelijke bestemmingsplannen nog goedkeuren en dat provinciebestuur was precies waar De Groot zijn hoop op vestigde. Die hoop bleek niet ongegrond.

Provincie ligt dwars
Tot grote woede van burgemeester Eijsink besloot gedeputeerde staten dat het door de gemeente Meppel aan de kant geschoven bezwaarschrift van De Groot kant én wal raakte. Het bestemmingsplan van de gemeente krijgt in 1971 geen zegen van het provinciebestuur en Eijsink en consorten moeten met een nieuw plan komen.

De burgemeester kon het volgens Van Tellingen niet hebben dat zijn plannen werden gedwarsboomd door de provincie. Een nieuw plan kwam er pas in 1976, in de vorm van de Knelpuntennota. Vooral de acties van De Grachtwacht schudden Meppel wakker. Vanaf 1980 zijn het nieuwe bestuurders die voor een ommekeer zorgen. 

Strijd gaat door
De nieuwe nota markeerde het begin van een heel nieuw hoofdstuk in de strijd om de Meppeler grachten. De eerste slag, die was echter al gewonnen door Piet de Groot. En hoewel ook in de Knelpuntennota demping van de grachten als beste maatregel voor Meppel bestempeld werd, is die drooglegging van de waterwegen er nooit van gekomen.

Als PvdA-raadslid zette De Groot zijn strijd met succes voort. Hij overleed in maart 1980 plotseling op 66-jarige leeftijd, krap een half jaar voordat de nieuwe burgemeester Dick van den Noort besloot de grachten niet alleen te behouden maar zelfs te renoveren.

Ere wie ere toekomt
Zonder Piet de Groot had Meppel er waarschijnlijk nu heel anders uitgezien. Met veel parkeerplaatsen en winkelcentra, maar geen historische panden en grachten om langs te wandelen na een diner aan het water. De rol van De Groot is volgens Van Tellingen ‘van cruciaal belang’ geweest voor het Meppel van vandaag de dag.

Dit jaar werd er een binnenplaats van het pand van de stichting Oud Meppel vernoemd naar Piet de Groot en krijgt de ‘redder van de grachten’ eindelijk een zichtbare plek in de stadshistorie van het door hem zeer geliefde Meppel. Volgens van Tellingen is de vernoeming 'een leuke geste', maar stelt het ook niet veel voor. "Het gemeentebestuur van Meppel zou op zijn minst een waardige gedenkplaat moeten plaatsen ergens in het hart van de stad."

 

Dit artikel is tot stand gekomen met behulp van de artikelenreeks en het diepgravende onderzoek van journalist Ed van Tellingen, die de strijd om de grachten van Meppel van dichtbij meemaakte. Hij schreef er een zesdelige serie over voor het historische tijdschrift van de vereniging Oud Meppel.
Deel dit artikel: