Scheidend directeur Dirk Mulder: Hardere en bredere discussie holocaust leidt tot polarisatie

Dirk Mulder neemt afscheid van 'zijn' Herinneringscentrum Kamp Westerbork na 33 jaar. Onder zijn leiding groeide het terrein uit tot een van de belangrijkste herdenkingsplekken van de Tweede Wereldoorlog in ons land.
"De spoorbielzen zijn een heel bekend beeld. Het Nationaal Monument Westerbork is het eerste dat er kwam ter herinnering aan het kamp. Het is in 1970 onthuld en heeft 97 bielzen. De 93 vast op de rails bevestigde bielzen symboliseren de transporten vanaf hier en de vier losse staan voor transporten elders in het land."

Sobere boodschap
In zijn tijd kwam er een barak, de commandantswoning werd overkapt en er kwam een wagon. Zelf vindt hij het belangrijkste dat hij heeft gedaan het opzetten van de database 'Een naam en een gezicht', waarin de namen van alle slachtoffers zijn vermeld. "Het resultaat is het monumentale boek 'De 102.000 namen', waarin zo correct mogelijke informatie over hen staat vermeld. We kunnen nu van deze mensen bredere biografieën maken."

Er kan altijd nog meer bij, maar de scheidend directeur is daar heel selectief in en is dat altijd al geweest. "Herbouwen kan wel, maar je moet je afvragen of je dat wilt. Als er nog zaken zijn van originele materialen, dan kunnen we die hier neer zetten. Zo weten we nog ergens een barak te staan. Als we die in bezit kunnen krijgen, zetten we die hier neer. Maar we gaan het niet helemaal nabouwen zoals het was. Want nadat de laatste Molukker hier vertrok, zijn alle barakken afgebroken. Dat hoort ook bij de geschiedenis van het kamp."

Digitalisering kan een middel zijn om de boodschap beter over te brengen. Maar ook daarin is hij terughoudend. "In concentratiekamp Bergen Belsen kun je met een tablet zien wat er op een bepaalde plek is geweest. Maar dat beeld kun je ook op je eigen computer bekijken. Ik vind dat je het verhaal moet horen op de plek waar het is gebeurd en die plek moet voelen."

Polarisatie dreigt
Mulder vindt dat de discussie over de holocaust de laatste tijd breder en harder is geworden. Dat bleek onlangs door de kritiek op het plan om de Nacht van de Vluchteling in Westerbork te laten beginnen. De verwensingen die hij naar zijn hoofd kreeg, grepen hem persoonlijk erg aan. En hij vreest polarisatie. "Je krijgt direct een zij-wij-situatie. En dat is zorgelijk. Dat zie je terug in onze samenleving, ook naar groepen die er anders uitzien of een andere geloofsbeleving hebben. Dat is zorgelijk. Dat vind ik uitermate naar."

Iconische rol
Volgens vrienden is de rol van Mulder iconisch te noemen. "Oh ja? Dan moeten we daar snel maar weer van af. Maar het is ook een prachtig compliment", zegt hij. Om er daarna meteen aan toe te voegen dat hij het natuurlijk niet alleen heeft gedaan. En dat is geen valse bescheidenheid. "Ik kom uit een gereformeerd gezin en uit Groningen. Bij ons thuis waren we niet van het babbelen. Wat ik heb meegekregen is dat je je talenten ten dienste dient te stellen aan de mensheid. Denk vooral niet dat je bijzonder bent. We zijn allemaal passanten. De ene passant laat wat diepere afdrukken achter dan de ander. Maar op een gegeven moment zijn al die voetafdrukken ook weg. Behalve misschien van iemand als Rembrandt. Bij mij overheerst het gevoel van dankbaarheid dat ik dit heb mogen doen."

Het is lastig voor zijn opvolger Gerdien Verschoor om Mulder te overtreffen. Welke tip geeft hij haar mee? "Dat ze vooral haar eigen weg moet zoeken. En je weet waar ik ben. Je kunt me bellen, mailen. Als je me nodig hebt, ben ik er."

Boeken op komst
En nu? Hij kijkt uit naar een lege agenda. Ik ga eerst een beetje uitrusten, mijn sporten weer oppakken en een beetje in de tuin werken. Ik ben historicus en die gaan eigenlijk nooit met pensioen. Dus ik ga zeker ook weer schrijven", besluit de scheidend directeur.
Deel dit artikel: