Van top tot teen Molukker; vijf generaties aan het woord

Omslag Van top tot teen Molukker
Omslag 'Van top tot teen Molukker' © Uitgeverij Koninklijke Van Gorcum
Maar liefst vijf generaties Molukkers doen hun verhaal in 'Van top tot teen Molukker', ze vertegenwoordigen de geschiedenis van de Molukkers in Nederland, in Schattenberg en in Assen vanaf het allereerste begin.
De generaties worden geportretteerd in het boek dat binnenkort verschijnt als deel 6 in de Nieuwe Asser Historische Reeks. Het is geschreven door Djodjie CA Rinsampessy en Guido Abuys. Abuys nam het historische gedeelte voor zijn rekening. Van de komst van de Molukkers in woonoord Schattenberg in de jaren 50 tot de verhuizing naar de nieuwe woonwijken in Assen, midden jaren 60.
Rinsampessy tekende voor de interviews. Zelf is hij van de tweede generatie: "Via Rotterdam gingen ze, meen ik, naar Amersfoort en met de bus naar voormalig Kamp Westerbork, Schattenberg dus. Daar ben ik opgegroeid tot mijn vijfde levensjaar en toen zijn we verhuisd naar Assen."
De mensen treffen barakken aan en prikkeldraad. De wachttorens zijn dan al verdwenen. Het is duidelijk een kamp en de staat van de barakken is slecht.
Guido Abuys

Tocht, prikkeldraad en barakken

Woonoord Schattenberg. Een nieuwe naam voor een oude plek, Kamp Westerbork, Begin jaren 50 worden hier Molukkers en hun gezinnen ondergebracht. Wat treffen ze aan? "Restanten van een groep die daar net heeft gewoond, Indische Nederlanders die op de dag dat de Molukkers aankomen vertrekken. Verder vooral heel veel barakken en prikkeldraad. De wachttorens zijn dan al verdwenen. Maar het is duidelijk herkenbaar een kamp en de staat van de barakken was vrij slecht. Het tocht en er zijn lekkages. Bij aankomst worden de mensen onder de barakken verdeeld. Er zijn gezinnen die gewoon in zo'n grote woonbarak terechtkwamen, men probeert de privacy een beetje te waarborgen door tussenschotten te plaatsen. Maar je kunt wel voorstellen dat het enorm gehorig is. Je hoort de mensen die naast je wonen praten, je hoort ze ruziën, je hoort ze bij wijze van spreken zelfs eten", aldus Guido Abuys.
'Op 21 maart 1951 vaart de Kota Inten de haven van Rotterdam binnen. Aan boord bevinden zich tientallen gezinnen en vrijgezelle mannen. Elf andere schepen volgen met in totaal 12.500 zielen. Bijna 4000 mannen waren voormalig militair van het Koninklijk Nederlands Indisch Leger (KNIL). Na de onafhankelijkheid van Indonesië en het opheffen van het KNIL stonden deze mannen voor de keuze zich te voegen bij het Indonesisch leger of te demobiliseren. Door politieke ontwikkelingen en een rechterlijke uitspraak zag de Nederlandse regering zich genoodzaakt de nog niet gedemobiliseerde militairen over te brengen naar Nederland. In de ogen van deze mensen ging het om een tijdelijk verblijf in het land dat zij hadden gediend en waarvoor zij hadden gevochten. Om de groep onder Nederlands gezag te houden, kregen zij de status militair van de landmacht. Direct bij aankomst werden zij echter uit het leger ontslagen. De mannen voelden zich door de Nederlandse regering, die wat het tijdelijk verblijf en het ontslag betreft een andere interpretatie heeft, verraden en in hun trots gekrenkt. Deze frustratie zou zich diep wortelen, tot zelfs in de volgende generaties.'
Uit: Van top tot teen Molukker. Vijf generaties in Assen.
Sinterklaas en Piet op bezoek in het kindertehuis van Kamp Schattenberg.
Sinterklaas en Piet op bezoek in het kindertehuis van Kamp Schattenberg. 1961-1970 © Drents Archief / Collectie Klok-Heinen

Van woonoord naar woonwijk

Schattenberg kan geen permanent woonoord blijven, dat ziet de Nederlandse overheid ook wel in. Guido Abuys: "Ik denk dat daar wel over nagedacht is, maar de internationale politieke ontwikkelingen speelden daarbij parten. Eigenlijk holt de Nederlandse regering continu achter de feiten aan. Ze zaten gewoon met de groep Molukkers in de maag. Je kunt de mensen niet blijven verzorgen, dus dan krijg je een vorm van zelfzorg. Maar ja, ze zijn in een barakkenkamp ondergebracht. De woonsituatie is allerbelabberdst. Dus laten we ze vervolgens maar naar woonwijken brengen. Men wilde echter als groep bij elkaar blijven." De bouw van de nieuwe woonwijk(en) in Assen wordt uitvoerig beschreven in het boek. Ook hier gaat een en ander met deceptie en teleurstelling gepaard.

'Heimwee naar Schattenberg

Niemand zal anno 2022 zeggen dat Schattenberg de ideale opvangplek was. En toch valt het op, voor wie de interviews leest, dat veel mensen Schattenberg na hun verhuizing misten en er prettige herinneringen aan hebben. Guido Abuys: "Ja, dat geldt dan met name voor hen die daar als kind hebben gewoond of er geboren zijn. Je moet je voorstellen, de school had een tropenrooster. Dus je ging 's morgens tot begin van de middag naar school en daarna was je vrij. En dan heb je natuurlijk de omgeving van Schattenberg, met z'n bossen en z'n vennetjes. Voor kinderen was het een ideale leefomgeving. En of ze nou naar Assen gingen verhuizen of naar Smilde, de heimwee slaat op een gegeven moment toe, heimwee naar Schattenberg. Ze missen die vrijheid. Ze missen de ruimte, ze missen de frisse lucht. In zo'n woonwijk kun je als kind op een gegeven moment geen kant uit en en je stapt ook niet zomaar bij een ander naar binnen. Het is een heel ander leven en daar hebben de kinderen echt heel veel moeite mee."
Djodjie CA Rinsampessy en Guido Abuys
Djodjie CA Rinsampessy en Guido Abuys © RTV Drenthe / Sophie Timmer

Boos, verbitterd, verzachting

Djodjie Rinsampessy nam zoals gezegd de interviews voor zijn rekening. Bijzonder is dat hij ook een aantal Molukkers, op leeftijd en van het eerste uur, heeft weten te spreken. Hun verhaal is vergelijkbaar met dat van zijn eigen familie, Rinsampessy: "Mijn vader moest eigenlijk niet zo veel van Nederlanders hebben, hij was echt boos en behoorlijk verbitterd. Mijn moeder daarentegen was redelijk open en ook wat verder dan mijn vader. Die zat eigenlijk gevangen in de situatie die hem is overkomen. Dat geldt voor een groot deel van de KNIL-militairen, denk ik. Gelukkig hoor je in de interviews ook mensen die daar anders mee zijn omgegaan. Maar ik denk toch wel dat het gros het als pijn en als ontkenning van wat zij allemaal deden, hebben ervaren. Dat is eigenlijk nog steeds het geval. Misschien is het verzacht, maar het is er nog wel."
Het hele gesprek met Rinsampessy en Abuys is te horen in Drenthe Toen, zondag 2 oktober op Radio Drenthe van 12.00-14.00 uur en daarna via Uitzending Gemist. 'Van top tot teen Molukker. Vijf generaties in Assen' wordt uitgegeven door Koninklijke Van Gorcum en we mogen twee exemplaren verloten. Meedoen? Mail naar drenthetoen@rtvdrenthe.nl

💬 WhatsApp ons!
Heb jij een tip voor de redactie? Stuur ons een bericht, foto of video via WhatsApp: +31651568886 of mail naar redactie@rtvdrenthe.nl