Nieuwe LOFAR kan hele jaar door naar de sterren kijken

Mark Ruiter en Boudewijn Hut
Mark Ruiter (l) en Boudewijn Hut van ASTRON © RTV Drenthe - Josien Feitsma
Een supercomputer is het: de nieuwe telescoop LOFAR 2.0 in Exloo. Deze week bouwen wetenschappers de nieuwe installatie op die tijdelijk voor proeven in Dwingeloo stond. Het doel: nog betere foto's en beelden van de ruimte maken en dat bij grote snelheden. Daarbij is het handig als de computer niet uitvalt bij extreme hitte. Sinds deze zomer lukt dat.
Het meetinstrument wordt gebruikt in de radioastronomie, voor bijvoorbeeld onderzoek naar zwarte gaten. Maar ook voor onderzoek naar zonnevlammen en bliksem. "LOFAR wordt vaak gebruikt door vele wetenschappers. We hebben bijna iedere week een nieuw paper ervan", zegt Mark Ruiter System Engineer bij ASTRON. "Dus we ontdekken heel veel."
Toch is de telescoop al vijftien jaar oud en volgens wetenschappers nodig aan een upgrade toe. De afgelopen jaren werkte ASTRON daarom aan een nieuw systeem. "Doordat het nieuwe systeem meer ingangen heeft kunnen we met alle antennes die hier op het veld staan tegelijk metingen doen", zegt Ruiter. "Daardoor zijn we veel gevoeliger en kunnen we nog betere resultaten maken van de hemel." Het kan dus hogere snelheden aan en scherpere foto's maken.
Een artist impression van een Fast Radio Burst die LOFAR kan meten
Een artist impression van een Fast Radio Burst die LOFAR kan meten © Astron

Verhitting

Maar meer dataverwerking betekent meer warmte. "Op hele warme dagen kan dat problemen veroorzaken", legt Boudewijn Hut van ASTRON uit. "Bij het 'oude LOFAR' moest het systeem uitgezet worden. Dan heb je helemaal niks, ook geen wetenschap. We hebben in de kabinetten geen ruimte voor airconditioning dus we moeten iets slims doen om die warmte weg te krijgen. Wat we in Dwingeloo hebben geleerd is hoe we met een nieuw thermisch ontwerp ook op die hele warme dagen aan kunnen blijven. "
Het nieuwe systeem slaagde voor de test en kan nu dus worden verplaatst naar Exloo. Daar hangt wel een risico aan vast. "Dat oude testveld was super dicht bij ons lab, dus we konden snel iets veranderen als dat nodig was", zegt Ruiter. "Plus we konden daar heel makkelijk naar de hele keten - van de antenne tot in het einde van de supercomputer - kijken."
Aan de andere kant was testen in Dwingeloo niet langer mogelijk. De grote monumentale telescoop stond in de weg. Ruiter: "Door de reflecties van de metalen delen hebben we daar last van." De radiostilte en de beschikbare ruimte rondom LOFAR zijn nodig, dus wordt het instrument verplaatst.

Levertijden

De nieuwe installatie wordt de komende maanden verder getest. Daarna wordt besloten of alle overige 51 stations overgaan op het nieuwe systeem. Een uitdaging is dat wel. Met de levertijden van elektronische componenten uit de wereldwijde markt, loopt alles achter op schema. Volgens Hut zijn de levertijden voor bepaalde onderdelen opgelopen naar zeventig weken. "Dat is een probleem en een uitdaging om dat toch weer in de planning te krijgen." Gekeken wordt of er misschien enkele onderdelen vervangen kunnen worden voor een variant.
Nieuwe LOFAR kan hele jaar door naar de sterren kijken

💬 WhatsApp ons!
Heb jij een tip voor de redactie? Stuur ons een bericht, foto of video via WhatsApp: +31651568886 of mail naar redactie@rtvdrenthe.nl