Koloniën van Weldadigheid niet als geheel op werelderfgoedlijst

Drie van de zeven Koloniën van Weldadigheid vallen af voor de titel Unesco Werelderfgoed. En dat is een flinke streep door de rekening van samenwerkende overheden in Drenthe, Overijssel en België.
Het gaat om het dorp Willemsoord, Ommerschans in de provincie Overijssel en Merksplas in België. Bovendien valt het gebied Boschoord ook af. Adviesorgaan Icomos vindt deze locaties niet gaaf genoeg. Icomos is belangrijk bij het adviseren van de landen die samen in UNESCO zitten. UNESCO bepaalt uiteindelijk of een plek in de wereld zich werelderfgoed mag noemen.

Koloniën niet uniek genoeg
De bedoeling is dat de voormalige armenkoloniën op de lijst van bijzondere plekken van UNESCO komen, omdat ze uniek zijn in de wereld. Dat zijn de dorpen Frederiksoord, Wilhelminaoord, Veenhuizen en in België gevangenisdorp Merksplas. 

Deze gebieden speelden een rol in het gedachtengoed van generaal Johannes vd Bosch. Hij begon in 1818 in Frederiksoord met het bouwen van koloniehuisjes om armen uit de steden een nieuw leven te bieden. Ze kregen wat vee en moesten op het land werken. 

Tekst gaat verder onder het interview met gedeputeerde Cees Bijl


Vrije en onvrije koloniën
Dat gebeurde met veel discipline. En hielden kolonisten zich niet aan de regels, dan werden ze naar de onvrije kolonie Veenhuizen of naar Ommerschans gestuurd.

Adviesorgaan Icomos oordeelde eerder dat alleen Frederiksoord en Wilhelminaoord in aanmerking komen voor de status van werelderfgoed. Deze twee dorpen zijn nog het meest authentiek. UNESCO gaf de Koloniën van Weldadigheid extra tijd om met een beter onderbouwd dossier te komen. Icomos wilde wel meehelpen.

Maar het adviesorgaan komt nu tot de conclusie dat de voormalige koloniën van Willemsoord, Ommerschans en Merksplas niet 'gaaf' genoeg zijn om op de lijst komen. Bovendien is in het landschap niet duidelijk meer te zien dat ze deel hebben uitgemaakt van de armenkoloniën.

En dat is een domper voor de samenwerkende partijen. Ze wilden als gezamenlijk gebied optrekken en samen op de werelderfgoedlijst komen. In de verschillende koloniën zijn ook al bezoekerscentra en nieuwe musea geopend.

De samenwerkende partijen nemen het advies van Icomos over. In het advies staat ook dat er in de toekomst nog kans is om Merksplas alsnog op te nemen op de lijst. Maar op dit moment is de aanvraag bij UNESCO het meest kansrijk als je de drie los laat.

Koloniën blijven samenwerken
Overigens willen alle zeven koloniën samen blijven werken. Juist omdat ze allemaal dezelfde achtergrond en historie hebben. Er zijn op verschillende plekken inmiddels informatiecentra en nieuwe musea gevestigd. Samen dienen ze bij de Europese Unie een aanvraag in voor het Europees Erfgoedlabel. Begin 2020 wordt daar meer over bekend. Deze Europese erkenning zorgt er voor dat ze nog meer aan elkaar verbonden zijn.

De bedoeling is dat het dossier volgend jaar zomer opnieuw voorgelegd wordt aan UNESCO. De verantwoordelijk ministers in Nederland en België  bepalen uiteindelijk hoe de aanvraag er definitief uit komt te zien. In december wordt het besluit van de twee ministers verwacht.