Kerststal onder de boom, waar komt dat vandaan?

Een klassieke kerststal
Een klassieke kerststal © RTV Drenthe
De kerststal. Voor sommigen is het niets anders dan onderdeel van de plaatselijke kerstmarkt, met levende dieren en wel. Voor anderen is het een versiersel onder de boom.
Waar komt dat vandaan en zetten we nog wel een kerststalletje onder de boom? Zomaar vragen die binnenkwamen bij Zoek Het Uit!
Een kerststal die onder een boom staat moet je niet verwarren met een kerstdorp, met treintjes en besneeuwde heuvels. Een kerststal beeldt het Bijbelverhaal rond de geboorte van het kindeke Jezus uit. Vader Jozef en moeder Maria kunnen geen plek in een herberg vinden en dus wordt Jezus geboren in een stal.
Artikel gaat verder onder de foto van een moderne kerststal:
Een moderne kerststal
Een moderne kerststal © RTV Drenthe
In die stal staan schapen en herders, ook is er een os en een ezel in te zien. Later komen er drie wijzen uit het Oosten met geschenken - goud, mirre en wierook - bij.

Franciscus van Assisi

De geschiedenis van de kerststal stamt volgens de encyclopedie van KRONCRV al uit 1223. Franciscus van Assisi - de grondlegger van het huidige kerstverhaal - kreeg van paus Honorius III toestemming om het kersttafereel uit te beelden met levende personen.
Op kerstavond van dat jaar werd voor het stalletje de mis opgevoerd, de bedoeling was dat het goddelijk kind zelf aanwezig was in de gedaante van brood en wijn. Aanhangers van Franciscus van Assisi zouden het stalletje van Bethlehem verder hebben verspreid.
Van oudsher is de kerststal een katholieke aangelegenheid. Katholieken hadden geen kerstboom in huis staan, maar een kerststal. De boom werd gezien als heidens. In de kerststal stond dan een lege kribbe, daar kwam het kindeke Jezus op kerstnacht in te liggen.

Kerststallen in Drenthe

Drenthe heeft geen ruime geschiedenis van kerststallen met of zonder kerstboom. De oudste bekende kribben in Nederland zijn die van Roermond (1370), Utrecht (1489), Delft (1502) en Weert (1520).
Omdat het gaat om een katholieke traditie, wordt er al snel gekeken naar de zuidoosthoek van onze provincie, daar zit een katholieke enclave. Barger-Compascuum, Emmer-Compascuum, Klazienaveen en Barger-Oosterveld zijn katholieke dorpen. Door de hele provincie heen komen kerststallen voor, maar in Zuidoost-Drenthe leeft het meer. Levende kerststallen komen tegenwoordig wel voor in de hele provincie Drenthe.
Artikel gaat verder onder de foto:
Een zelfgemaakte kerststal van champagnekurken
Een zelfgemaakte kerststal van champagnekurken © RTV Drenthe
Volgens Henk Nijkeuter van het Drents Archief is er niet veel bekend over de katholieke geschiedenis van Drenthe. Nijkeuter schreef het boek Midwintertradities in Drenthe: Van zute wien en zolte bonen. "Het was altijd strikt gescheiden. Het protestantse met de kerstbomen en de katholieken met de kerststal. Dat is later pas bij elkaar gevoegd", weet Nijkeuter. "Wanneer de eerste kerststal in Drenthe was, weten we niet."
Volgens Nijkeuter is de geschiedenis opgeschreven vanuit een protestantse blik. "Daar kwamen dus geen kerststallen in voor. Wel is het natuurlijk opzienbarend dat katholieke feesten overeind bleven in Drenthe, omdat Drenthe overwegend protestants is." In Drenthe is naar schatting zo'n 1 procent katholiek.

Een eigen kerststal

Voor eenieder die nog een eigen kerststal wil, is er volgens diaken Frans Wielens een ding heel belangrijk. "De kribbe mag pas gevuld worden op kerstavond", aldus Wielens. "Zelf doe ik dat ook. Heb de stal net staan, maar de kribbe is nog leeg. Die wordt op 24 december gevuld."
Er zijn volgens Wielens kerken die er de hele adventsperiode (vier zondagen voor Kerstmis) over doen om de stal te vullen. "Die beginnen met een paar schapen, daarna herders enzovoort. Op kerstavond komt de baby er pas in te liggen."

Enthousiast over de kerststal

Dat het in de zuidoosthoek meer leeft, zagen we al in 2020. Toen gingen we op bezoek bij Tiny Schepers uit Nieuw-Schoonebeek. Zij heeft een verzameling van 200 kerststallen.
Hoe zit het met kerststallen in Drenthe?
In Emmer-Compascuum (ook in de zuidoosthoek) is opnieuw een verzameling kerststallen te zien in de Sint Willehaduskerk. In 2019 was de laatste, maar dit jaar zijn er weer ruim 100 kerststallen te bewonderen. Vanaf Eerste Kerstdag 14.00 uur.
Zelf ook een vraag? Insturen kan gewoon, dan zoekt de Zoek Het Uit!-redactie het voor je uit.

💬 WhatsApp ons!
Heb jij een tip voor de redactie? Stuur ons een bericht, foto of video via WhatsApp of mail naar redactie@rtvdrenthe.nl