Theatervoorstellingen op Kamp Westerbork geschrapt

Twee theaterproducties die in 2020 en 2021 bij voormalig Kamp Westerbork zouden spelen, zijn geschrapt. Ze passen volgens het Herinneringscentrum niet bij de historische betekenis van het kampterrein.
Directeur Gerdien Verschoor vindt dat beide theaterprojecten 'niet echt thuishoren op de historisch beladen plek die het doorgangskamp is'. Ze is sinds 1 juli de nieuwe directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. "We zijn bezig met het maken van een ethische code. Daar komt in te staan wat er wel en niet past bij de geschiedenis van deze plek."

Na bedreigingen
Het Herinneringscentrum wil deze 'ethische code' opstellen na bedreigingen eerder dit jaar rond de omstreden wandeltocht in de Nacht van de Vluchteling. Die activiteit is toen afgeblazen na persoonlijke bedreigingen aan het adres van toenmalig directeur Dirk Mulder. Die kwamen uit joodse hoek. Ze vonden dat het kampterrein 'misbruikt' werd.

Verschoor vindt dat er nu goed gekeken moet worden 'wat er echt thuishoort op het kampterrein'. "Past de inhoud van die activiteit historisch bij de plek, bij de jodenvervolging en de verhalen van slachtoffers en nabestaanden." Volgens Verschoor is er met de theatervoorstellingen Blauwe Vlinder en Lady MacBeth kust een Zwart Schaap, niet direct een rechtstreekse relatie met de jodenvervolging. "Dus die hoeven niet per se op het vroegere kampterrein."

Vervangende locaties
Volgens Verschoor is er overleg geweest met de theatermakers en wordt nog gekeken naar een vervangende plekken. Blauwe Vlinder zou volgend jaar in de glazen overkapping van de commandantswoning spelen en is een stuk van producente Geke Hoogstins uit Eext. De voorstelling Lady MacBeth zou in 2021 twintig keer in de zandkuil bij Kamp Westerbork worden opgevoerd. Theatergezelschap Roodpaleis, onder leiding van Betsy Torenbos, was er al druk mee bezig. Beide stukken waren de grote smaakmakers van het programma van Midden-Drenthe als culturele gemeente. 


'Ineens in politieke discussie'
Betsy Torenbos vindt dat ze als theatermaakster 'ineens in een politieke discussie verzeild is geraakt'. "Jammer dit, want ik wil gewoon theater maken." Torenbos heeft wel begrip voor de keuze van Verschoor. "We hebben meerdere gesprekken gehad. Ze wil activiteiten die direct in relatie zijn met Westerbork. Als je letterlijk kijkt of dit stuk dat heeft, dan is het antwoord nee."

'Voelt als kind loslaten'
Toch vindt Torenbos dat er wel een onderlinge relatie is met Westerbork. "Ons theaterstuk gaat over macht en het gevaar ervan, en het kwaad wat eruit voortkomt. Dat kan leiden tot gruwelijke daden. Die link leg ik dan met kampcommandant Gemmeker en hoeveel macht hij had om over het lot van mensen te beslissen. Ik had nog een stille hoop dat onze Drentse bewerking van MacBeth er toch bij zou passen, maar helaas."
'Met pijn in het hart' heeft Torenbos het stuk nu afgeblazen. "Het is toch een soort kind van me, dat ik nu ineens los moet laten. En dan slaap je een paar nachten heel slecht", zegt ze.

Andere voorstelling
De theatermaaktster zit niet bij de pakken neer. Ze maakt een doorstart met een andere voorstelling voor het culturele jaar van Midden-Drenthe, en dan op een andere locatie. Torenbos pakt een ander Shakespeare-drama: Mijn Liefde is een Koorts. "Dat is een vrouwenstuk met vijf spelers. En dat zetten we neer in het gemeentehuis van Midden-Drenthe. Het wordt de afsluiting in mei 2021 van het culturele jaar." 

De noodgedwongen wijziging scheelt Torenbos trouwens flink in kosten. Haar theaterproductie bij Westerbork kostte een half miljoen, het nieuwe theaterstuk gaat een ton kosten.

Rauw op dak
Bij theaterproducente Geke Hoogstins valt de beslisssing om Blauwe Vlinder te schrappen 'rauw op het dak'. "Alles is steeds besproken, we kwamen tweemandelijks bij elkaar. Het script is doorgesproken, hoe we het allemaal zouden gaan doen, en dan ineens dit."
Volgens Hoogstins zou ze met het multimediale theaterstuk over Vrijheid en Grenzen de waardevolle plek 'beslist geen onrecht aandoen'. "De locatie was de glazen overkapping van de kampcommandantswoning. We zouden op een integere manier daar theater maken. Je kunt er geen spektakel neerzetten. Daarom is dit een shock voor ons."

Verbaasd
Geke Hoogstins is verbaasd over het argument dat Blauwe Vlinder geen link met de locatie heeft. "Dat klopt niet. De link met het verhaal is er. Alles houdt verband met elkaar. De commandantswoning, de glazen overkapping, en de kampcommandant die besliste of je iemand of niemand was. Wie heeft de macht, en hoe krijgt hij dat. Daar draaide het om."
Het stuk op een andere locatie opvoeren is volgens Hoogstins niet aan de orde. "Deze voorstelling is speciaal gebaseerd op de glazen commandantswoning. Dat kan niet zomaar ergens anders."

Organisatorische en financiële problemen
Voor directeur Gerdien Verschoor van het Herinneringscentrum is het 'compleet nieuw' dat volgens Hoogstins een andere locatie voor Blauwe Vlinder niet mogelijk zou zijn. "We waren nog in gesprek over een alternatieve locatie met Geke. Dit weet ik helemaal niet. Ik had er tot nu andere informatie over."
Ook bestrijdt Verschoor dat het besluit om te stoppen 'zomaar ineens is gebeurd'. "We waren continu met Geke in overleg over dit langlopende project dat twee jaar geleden is bedacht. In dat traject zijn ook verschillende beslismomenten opgenomen. Over een go of no-go. En in de zomer bleken er nog een hele hoop financiële en organisatorische onduidelijkheden. Toen vonden wij het in september tijd om ermee te stoppen."

Onbetrouwbare partner
En alleen vanwege een beleidsverandering beide theaterprojecten afblazen, is volgens Verschoor niet aan de orde. "Dan zouden we een hele onbetrouwbare partner zijn, als we alleen om die reden ermee zouden stoppen. Het is een combinatie van factoren geweest. Want ook theatergroep Roodpaleis zat nog met problemen, zoals de financiën."

De voorstelling Blauwe Vlinder met muziek en belevingstheater had volgend jaar september tien keer opgevoerd zullen worden bij de glazen overkapping van de commandantswoning bij het kampterrein. Per voorstelling zou plek zijn voor 900 mensen.
Van de Drentse vertolking van Shakespeare's MacBeth in de zandkuil bij Westerbork, op te voeren in 2021, zouden twintig voorstellingen komen. Daar werd per voorstelling gerekend op honderd tot tweehonderd bezoekers.