'Uitgelezen kans voor Drenthe om Van Gogh te kopen'

Het is oktober 1883 wanneer Vincent van Gogh een nieuw olieschilderij maakt. Het schilderij is zo'n 30 bij 40 centimeter en krijgt de naam 'Paysan brûleant de mauvaises herbes'. In eenvoudig Nederlands: 'Boer brandt onkruid'.
Dat kunstwerk gaat komende woensdag, samen met een andere Van Gogh, onder de hamer bij het fameuze veilinghuis Sotheby's, in New York. Hoe diep in de buidel moet je tasten om kans te maken op een echte Van Gogh? Sotheby's denkt dat het zo'n 700.000 euro moet opleveren. "Ik heb het bedrag niet liggen, maar anders wist ik het wel", lacht Gerrit Lamberts, voorzitter van Stichting Van Gogh & Drenthe.

Drents Museum wil niets zeggen
Lamberts hoopt wel dat het schilderij naar Nederland komt. En als het dan even kan, naar het Drents Museum in Assen. Maar in de provinciehoofdstad houden ze de kaken stijf op elkaar wanneer gevraagd wordt of het Drents Museum een bod wil uitbrengen. "Daar kan ik geen mededelingen over doen", reageert museumdirecteur Harry Tupan.

Ook gedeputeerde Cees Bijl, die cultuur in z'n portefeuille heeft, wil niet zeggen of de provincie en het museum interesse hebben in het schilderij van Van Gogh. "Over zoiets praat je niet."

Volgens Stichting Van Gogh & Drenthe-voorzitter Gerrit Lamberts is zeven ton een hoop geld, maar is het voor het Drents Museum een uitgelezen kans om nog een Van Gogh aan z'n collectie toe te voegen. "Het schilderij De Turfschuit hangt er namelijk ook." Dat schilderij kostte eind jaren 90 zo'n twee miljoen gulden.

Beginperiode van z'n carrière
Lamberts heeft Boer brandt onkruid nooit met eigen ogen gezien, maar is wel bekend met het schilderij. "We hebben hier in het Van Gogh Huis in Veenoord/Nieuw-Amsterdam een kopie hangen", vertelt hij. "Zelf denk ik eigenlijk dat het hier gaat om het verbranden van aardappelloof." Volgens Lamberts waren de aardappels in de periode dat Van Gogh het schilderde net gerooid. "Het loof werd destijds altijd verbrand."

Vincent van Gogh - die na zijn dood uit zou groeien tot een van 's werelds grootste schilders - verblijft in de herfst van 1883 zo'n drie maanden in Drenthe. "Dit schilderij heeft hij in de beginperiode van z'n carrière geschilderd", vertelt Lamberts. "Hij ging van Etten naar Den Haag om te leren met olieverf te schilderen. Dat was in 1882." Van Gogh schildert dan onder meer Zeegezicht bij Scheveningen, een kunstwerk dat in 2002 door de Italiaanse maffia wordt gestolen en jaren later pas weer opduikt.

Van Gogh onder de indruk van Drenthe
Eind 1883 trekt Van Gogh dus naar Drenthe, de beginselen van het schilderen met olieverf net onder de knie. "Hij heeft hier in Nieuw-Amsterdam, nadat hij twee weken in Hoogeveen had gezeten, z'n bekendste olieverfschilderij gemaakt: De Turfschuit", zegt Lamberts. In die periode zijn de schilderijen van Van Gogh nog redelijk simpel, zonder veel diepte. "Hij heeft toen veel tafereeltjes getekend en geschilderd. Boer brandt onkruid hoort hier ook bij."

Volgens veilinghuis Sotheby's zijn de sombere kleuren kenmerkend voor de oudste schilderijen van Van Gogh. Het kunstwerk zou een utopische weergave zijn van de mooie eenvoud van vroeger, in tegenstelling tot de moderne en geïndustrialiseerde samenleving van eind negentiende eeuw.

Van Gogh nam de werken mee naar z'n ouders.
Gerrit Lamberts

Van Gogh is onder de indruk van Drenthe, zo valt te lezen in brieven die hij aan zijn broer Theo in Parijs schreef. Zo schrijft hij onder meer dat hij het gevoel terugkrijgt dat hij jaren daarvoor had. Maar na een paar maanden vertrekt de schilder weer. "Hij heeft toen een aantal werken meegenomen naar Nuenen, waar zijn ouders woonden", zegt Lamberts. Later vertrekt Van Gogh opnieuw, maar het Drentse schilderij Boer brandt onkruid blijft achter bij z'n ouders.

Jacques Goudstikker en de nazi-kunstroof
Z'n moeder neemt het schilderij uiteindelijk mee naar Breda, waar ze later gaat wonen. Janus Schrauwen neemt het kunstwerk in 1889 over en doet het in een opslag. Het schilderij kent in de jaren daarna verschillende eigenaren, tot het in handen komt van Jacques Goudstikker. Hij is een belangrijke Joods-Nederlandse kunsthandelaar in Amsterdam, die in mei 1940 overlijdt nadat hij naar Engeland probeert te vluchten na het bombardement op Rotterdam.

Het schilderij van Van Gogh wordt, samen met veel andere kunst, geroofd door nazi's. Na de oorlog komen de kunstwerken van Goudstikker in handen van de Nederlandse staat. De erfgenamen van Goudstikker willen die stukken terug, maar dat gaat bepaald niet zonder slag of stoot. Een jarenlang juridisch getouwtrek is het gevolg. In 2006 gaat een deel van de collectie terug naar de familie. Volgens veilinghuis Sotheby's wordt Boer brandt onkruid dit jaar teruggegeven aan een erfgenaam van Jacques Goudstikker. Maar nu wordt het dus geveild.

Tekst gaat verder onder de afbeelding
Afbeelding

Kunsthandelaar en -verzamelaar Jacques Goudstikker had het werk van Van Gogh in zijn bezit (foto: ANP / Marcel Antonisse - Gemeentearchief Amsterdam - Archief Goudstikker)

Terug naar Drenthe?
Aankomende woensdag bepaalt het hoogste bod wie de nieuwe eigenaar wordt van de Drentse Van Gogh. Zou het kunstwerk heel misschien in Drenthe terugkeren, of verdwijnt het ergens in een privécollectie? De veiling begint om 10.00 uur in New York (16.00 uur Nederlandse tijd). Daarna weten het.