Deel 3: De geschiedenis van het Drents Parlement tot nu

Provinciehuis Drenthe
Het provinciehuis in Assen © Fred van Os/RTV Drenthe
Het feest van de democratie wordt het wel genoemd: stemmen! Vandaag gaan we de deur uit om het nieuwe Drents Parlement te kiezen. Maar hoe ging dat vroeger? Hoe werd Drenthe vroeger bestuurd?
Met die vraag ging de Zoek Het Uit!-redactie aan de slag. In een driedelige serie duiken we in de geschiedenis van de Provinciale Staten. Vandaag het laatste deel van dit drieluik. Een terugblik op de laatste honderd jaar. Deel 1 is hier te vinden, deel 2 vind je hier.

Stemmen

Begin 19e eeuw kregen de Staten dus langzaam de huidige vorm en we mochten naar de stembus, maar lang niet iedereen. Het begon met het censuskiesrecht, waarbij enkel mensen naar de stembus mogen als ze een bepaalde mate aan bezit hebben (voldoende belastbaar inkomen).
Het kiesrecht voor alle mannen werd eind 1917 ingevoerd. Er was toen passief kiesrecht voor vrouwen, ze konden wel worden gekozen, maar mochten niet zelf hun stem uitbrengen.
Stemmen
Niet iedereen mocht altijd stemmen © ANP

Johanna Bergmans-Beins

Het eerste vrouwelijke Statenlid in Drenthe is Johanna Bergmans-Beins uit Borger. Zij werd in 1919 in het Drents bestuur gekozen. Johanna Hindrika was een onderwijzeres met een grote voorliefde voor Drenthe. In de online encyclopedie Het Geheugen van Drenthe is te lezen dat Bergmans-Beins bovendien een schrijfster was van gedichten, verhalen en essays over Drentse volksgebruiken. Daarnaast schreef ze toneelstukken en in 1933 een roman, getiteld 'Het bloed kruipt waar 't niet gaan. Een vertelling uit het Drentse boerenleven'.
Bij de Provinciale Statenverkiezingen van 1923 mochten ook vrouwen naar de stembus.
Zie hieronder het derde laatste deel van onze serie over het Drents Parlement. Tekst gaat daarna verder.
Deel 3 van een politieke tijdreis door Drenthe

Wereldoorlogen

Beide wereldoorlogen hadden volgens historicus Wim Ensing van het Drents Archief niet heel veel effect op het bestuur van Drenthe, niet anders althans dan op de rest van het land. In de Eerste Wereldoorlog was heel het land neutraal, dus Drenthe ook.
Aan het begin van de Tweede Wereldoorlog was Reint Hendrik baron de Vos van Steenwijk commissaris van de koningin. Hij was in 1931 aangetreden, maar werd 1943 tot en met 1945 vervangen door Jan Liebe Bouma van de NSB. Bouma bekleedde het ambt van commissaris van Drenthe. Na de oorlog keerde Reint Hendrik baron de Vos van Steenwijk terug in zijn oude functie van commissaris van de koningin.
Reint Hendrik baron de Vos van Steenwijk (Zwolle 1885 - Zwolle 1964)
Was van 1918 tot 1931 (commies-)griffier van de Tweede Kamer. In 1931 werd hij commissaris van de koningin en maakte daar de crisisjaren mee. Hij zorgde voor vernieuwing door jonge burgemeesters van elders aan te trekken en ook in verschillende maatschappelijke organisaties jong talent binnen te halen.
Bleef in de oorlogsjaren zo lang mogelijk op zijn post, maar moest in 1943 toch aftreden ten gunste van de NSB-er Bouma. Na de oorlog keerde hij echter weer en zette zich in voor onder meer de industrialisatie van Zuidoost-Drenthe. Na zijn pensionering bleef hij Eerste Kamerlid voor de VVD en voorzitter van de Raad van de Waterstaat. Hij was een prettig causeur, die zijn redevoeringen lardeerde met geestige beelden en anekdoten. Hij gold als deskundig op het gebied van de waterstaat en het vervoer.
Eigenlijk bleef het bestuurlijk gezien ook in de jaren daarna rustig in onze provincie. De problemen die er waren golden meestal voor heel het land. In 1962 ging het aantal statenleden in onze provincie naar 47.

Opstand der Braven

Wat voor flink wat opschudding zorgde, maar met het Drents bestuur op zich niets van doen had, was de Opstand der Braven in Hollandscheveld, in 1963. Boeren kwamen daar in verzet tegen de heffingen voor het Landbouwschap, een belangenbehartiger voor boeren.
Boer Klaas Hartman uit het dorp weigerde te betalen en dreigde door het Landbouwschap uit zijn huis te worden gezet. Duizenden boeren trokken onder leiding van boer Koekoek van de Boerenpartij naar Hollandscheveld om de ontruiming te voorkomen. Er ontstonden rellen met de gewapende politie en de boerderij van Hartman ging in vlammen op.

Nieuw onderkomen

In 1973 trok het provinciebestuur in het nieuwe onderkomen aan de Westerbrink. Vijftig jaar lang inmiddels wordt onze provincie vanuit dat pand geleid. Volgens historicus Wim Ensing kabbelt het bestuur sindsdien rustig voort. "Drenthe vaart kalm mee met de rest van het land", aldus Ensing.
Zie hieronder de statenzaal waarin het Drents bestuur nu 50 jaar huist. Tekst gaat verder na de foto.
Statenzaal provinciehuis
Statenzaal provinciehuis © RTV Drenthe / Fred van Os

Bezetting provinciehuis

Een heftige ervaring voor de Drentse bestuurders en medewerkers was de bezetting van het provinciehuis in 1978. In de ochtend van 13 maart van dat jaar drongen om kwart over tien drie Molukkers het provinciehuis van Drenthe in Assen binnen. Enkele aanwezigen, onder wie commissaris van de koningin A. P. Schilthuis, konden ontkomen door naar buiten te springen.
De kapers eisten de vrijlating van alle Zuid-Molukkers die wegens vorige acties gevangen zaten. Verder wilden ze een vrije aftocht per bus naar Schiphol en een bedrag van 13 miljoen dollar. Ze stelden een ultimatum tot de volgende dag, 14.00 uur, daarna zouden ze gijzelaars doodschieten. Mariniers van de Bijzondere Bijstands Eenheid werden die dinsdag ingezet om de actie te beëindigen. In totaal werden 16 vrouwen en 55 mannen gegijzeld. Provinciaal planoloog Ko de Groot en gedeputeerde Jacob Trip kwamen bij de actie om het leven.
Zie hieronder het bezette provinciehuis in 1978. Tekst gaat na de foto verder.
provinciehuis gijzeling
Dichtgeplakte ramen tijdens de gijzeling in Assen © Nationaal Archief / Hans Peters

Wisselende aantallen

In 1978 wordt het aantal Statenleden verder uitgebreid naar 51 omdat de bevolking groeit. Een nieuwe Kieswet bepaalt in 2007 dat het aantal leden weer teruggeschroefd wordt, we hebben er dan 41. Maar er kwamen wederom nieuwe Drenten bij en dus wordt het aantal statenleden nu weer uitgebreid, naar 43.

Optimisme

Historicus Wim Ensing stelt dat er in onze provincie veel dingen goed gaan, maar dat er ook zaken fout verlopen, mede door landelijk toedoen. "Maar hoe slecht het soms ook lijkt, op de lange termijn komt er altijd wel iets goeds uit. Uit de geschiedenis blijkt dat meestal twee stappen vooruit worden gezet, een achteruit en dan weer twee vooruit en dan ben je per saldo toch weer wat verder gekomen, ik ben er wel optimistisch over."
Deze keer doen 19 partijen aan de verkiezingen in onze provincie en nooit eerder was dat aantal zo groot. Aan de kiezer nu de wonderschone taak om de goede keuze te maken.
Bekijk op YouTube de politieke serie in zijn geheel terug:
Volgende week stellen we weer heel iets anders aan de kaak in Zoek Het Uit!

Zoek Het Uit!

Heb je nou ook een vraag over Drenthe? Ben je benieuwd naar iets of valt je iets op? Stuur het in naar Zoek Het Uit!

Heb je een nieuwstip, nieuwe informatie óf heb je een foutje gespot? Stuur een bericht, foto of filmpje via WhatsApp of mail de redactie.