Valpreventie: 'Als je meer vertrouwen in je lijf hebt, ga je je ook veiliger voelen'

Opstaan van de stoel of even naar de wc. Voor de meesten is het geen probleem, maar voor oudere mensen kan dit soms gevaarlijk zijn. Ze kunnen struikelen over een kleedje of drempel en tijdens de val hun heup breken. De gevolgen van zo'n val, kunnen zo erg zijn dat je eraan kunt overlijden.

"Er zijn veel factoren waardoor je na een val kunt overlijden", legt Koen Verburg uit. Hij is klinisch geriater bij het Wilhemina Ziekenhuis Assen. "Het kan zijn dat mensen al richting het overlijden gaan, maar dat een val een kenmerk is van het overlijden."

"Er gaat veel vooraf aan een valpartij", benadrukt Verburg. "Een val is een uiting van kwetsbaarheid. Mensen zijn minder actief als ze ouder zijn. Daardoor hebben ze minder eten nodig en gaan ze dus ook minder eten. Dan ga je als het ware achteruit en verlies je vooral je spiermassa, waardoor het risico van de val weer toeneemt." Mensen worden volgens Verburg bang om te vallen, waardoor ze nog minder gaan bewegen. Het is een soort vicieuze cirkel, stelt hij.

Het WZA ziet regelmatig ouderen langskomen die zijn gevallen (foto: RTV Drenthe)

Meerdere factoren

"Het kan versterkt worden als mensen acuut ziek zijn. Bijvoorbeeld bij een blaasontsteking, een longontsteking of problemen met het hart, waardoor het mechanisme waarmee mensen rechtop blijven faalt", legt Verburg uit. "Mensen vallen dus doordat ze al veel aandoeningen hebben. De één weet daarvan te herstellen door middel van revalidatie en de ander is niet voldoende veerkrachtig om erbovenop te komen en is nog veel gevoeliger voor complicaties."

Dinie Smit, spoedeisendehulpverpleegkundige bij het WZA, ziet inderdaad vooral ouderen (80-plussers) binnenkomen die na een val toch behandeld moeten worden. "Soms heb je drie of vier mensen op een dag die vallen en een heup breken, maar soms ook helemaal niemand. Geen dag is hetzelfde", vertelt ze. "Het kan inderdaad zijn zo zijn dat mensen komen te overlijden na zo'n val, maar dan is er vaak ook nog ander lijden. Bijvoorbeeld dat mensen op hun hoofd vallen. Het is dan niet zo dat ze op de spoedopvang komen te overlijden, maar wel later in het ziekenhuis."

'Vertrouwen in je lichaam'

Een ongelukje zit in een klein hoekje. "Het gebeurt vaak thuis", legt Smit uit. "Dan struikelen ze over een kleedje en omdat ouderen zich minder goed kunnen corrigeren, vallen ze. Maar het kan ook zijn dat het buiten gebeurt bij een stoeprandje of iets dergelijks."

De vitale Riet Verhulsdonk volgt daarom een zogeheten valpreventieplan. Ze woont in een aanleunwoning van Interzorg Hendrik Kok in Rolde. Toen zij in de zomer haar rollator uit de auto wilde halen, ging het mis. "Ik lag op het asfalt in de regen. Dat was heel erg pijnlijk." Ze was bang dat niemand haar zag. Gelukkig voor haar schoten twee mensen haar te hulp. Pas na een aantal dagen ging ze naar de huisarts en uiteindelijk bleek dat er een scheurtje in haar bekken zat. Met behulp van fysiotherapeute Annemarie Huizinga krijgt zij weer vertrouwen in haar lichaam. "Ik voel dat ik sterker word, vooral in mijn benen", vertelt Verhulsdonk. "Als je meer vertrouwen in je lijf hebt, ga je je ook veiliger voelen."

"Het is heel belangrijk dat deze valpreventiecursus er is", zegt fysiotherapeute Huizinga. "In dit geval gaat het om het weer opbouwen van de krachten na de val. Maar het is veel mooier om vooraf al met zo'n training te beginnen." Ze geeft mensen zoals Verhulsdonk eenvoudige opdrachten mee om sterker te worden in de benen en om je evenwicht te bewaren. "Als je je tanden aan het poetsen bent, kunt je bijvoorbeeld op je tenen gaan staan en daarna weer op je hakken leunen." Mevrouw Verhulsdonk is al redelijk ver, wel wordt haar aangeraden nog een cursus te doen zodat ze haar krachten blijft trainen.

'In de benen'

Bij het Wilhelmina Ziekenhuis proberen ze ook zoveel mogelijk te voorkomen dat mensen vallen. "In het ziekenhuis worden alle mensen boven de 70 gescreend en wordt er gekeken of ze ook gevallen zijn in het afgelopen half jaar", legt geriatrieverpleegkundige Janneke Eisses. "Als dat zo is, dan gaan we kijken waarom iemand gevallen is en om ervoor te zorgen dat ze in het ziekenhuis niet vallen."

Eisses raadt daarom ook vooral aan om goede schoenen of anti-slipsokken te dragen. Ook raadt ze aan ook hulpmiddelen zoals de rollator wel te gebruiken, ook al moet je snel naar de wc. Toch is vallen niet altijd te voorkomen. "Dan moet je de hele dag in bed blijven liggen, dat helpt ook niet. Dus wij zeggen: hup, in de benen."