Struikelstenen gelegd in Dwingeloo: 'Er is niemand teruggekomen'

Negen struikelstenen, of Stolpersteine, liggen nu voor vier adressen in Dwingeloo. Hier woonden Joodse inwoners die allemaal in 1942 zijn weggevoerd door Nazi-Duitsland. Via Westerbork naar vernietigingskamp Auschwitz. Geen van deze negen overleefde de oorlog.

Herman Braaf overleefde de oorlog wel. Als kind verstopte hij zich bij de buren terwijl de Duitsers bij zijn huis op de stoep stonden. Speciaal voor de onthulling is hij overgekomen uit Israël. De 91-jarige heeft bij de stichting Dwingels Eigen aandacht gevraagd voor de struikelstenen.

"Pas toen Herman Braaf hier jaren geleden over begon vroegen wij ons af 'waarom hebben wij dit nooit eerder gedaan?'", bevestigt Ans Klok. Klok zit in de werkgroep die de komst van de struikelstenen heeft voorbereid. "Het huidige bestuur heeft er geweldig enthousiast op gereageerd en toen zijn we echt heel snel aan de slag gegaan."

Volgens Klok had Dwingeloo voor de oorlog een 'ontzettend grote' Joodse gemeenschap. "Ik weet geen precieze aantallen, maar we hebben natuurlijk in Dwingeloo een Joodse begraafplaats. Dus je kunt wel nagaan dat hier ook veel Joden woonden."

Dat veranderde in oktober 1942, tijdens een grote razzia in de drie noordelijke provincies. Vele Joden werden meegenomen, anderen vluchtten en kwamen niet meer terug. Ondanks dat Herman Braaf zijn leven opbouwde in Israël, denkt hij nog jaarlijks terug aan zijn vrienden in Drenthe.

"Ja, zeker. Omdat het emotioneel is. Emotioneel omdat ik elk jaar met die kinderen, met mijn vrienden meerijd in die trein. Ik praat met hen. Ik spreek ze moed in. 'Als we daar aankomen valt het misschien allemaal nog een beetje mee'. Zo in mijn gedachten." Maar ook in zijn gedachten is Braaf de enige die terugkeert. "Zij zijn allemaal gebleven. Er is niemand teruggekomen."