Max van Trommel verloor grootouders in de Holocaust: 'Ik ben nog lang bang voor uniformen geweest'

Max van Trommel was tien jaar oud toen hij moest onderduiken
Max van Trommel was tien jaar oud toen hij moest onderduiken © RTV Drenthe / Josien Feitsma
De 90-jarige Max van Trommel moest als Jood onderduiken tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hij werd gescheiden van zijn familie en leefde in extreme angst. Voor hem loopt het goed af, maar voor een deel van zijn familie niet. Vanavond doet hij zijn verhaal bij de dodenherdenking op Kamp Westerbork.
Van Trommel is acht jaar oud als de oorlog uitbreekt. Zijn vader is op dat moment gevlucht naar Engeland en als jong jochie probeert hij het gezin te helpen. "Doordat mijn vader was vertrokken was ik een klein vadertje geworden. Dat maakte dat ik mij stoerder gedroeg dan dat ik was."
De angst neemt toe naarmate Van Trommel zich steeds meer afgezonderd voelt worden. "Ik deed de boodschappen voor het gezin", vertelt Van Trommel. "Dat was heel erg moeilijk. Dan ging ik naar winkels waar ik nog nooit geweest was, waar ze mij niet kenden. Dan droeg ik een Jodenster en als ik dan binnenkwam stonden er veel mensen te wachten op hun beurt. Dan kwam het regelmatig voor dat de winkelier schreeuwde: 'ga de winkel uit, aan Joden verkoop ik niet'. Dat is een nare ervaring waar ik steeds meer schrik van kreeg. Ik dacht: hoe kan ik mij gedagen zodat ik niet opval?"
Joodse Max van Trommel overleefde oorlog dankzij opa

Verspreidt over meerdere onderduikadressen

Na een grote inval in de nacht bij de benedenburen besluit de familie onder te duiken. Grootvader blijkt in het geheim al voorwerk te hebben gedaan en over verschillende onderduikadressen wordt het gezin verspreid. De eerstvolgende dag verplaatst iedereen zich spoorslags. "Iedereen ging een andere kant op", vertelt Van Trommel.
Van het gevaar blijft Van Trommel zich bewust. Ook op zijn nieuwe onderduikadres zorgt hij dat hij een schuilplaats heeft. "Als er voor mij onbekende mensen naar de boerderij kwamen waar ik ondergedoken zat, dan rende ik al weg. Er kwamen ook regelmatig auto's met Duitse militairen het erf oprijden. Dan kwamen ze huiszoekingen doen, maar dan was ik al weg."

Vogelvrij

Hij wordt zelfs een keer wegrennend gespot door een Duitse soldaat. "Dat heeft me altijd het gevoel gegeven dat ze het op mij gemunt hadden en mij zochten. Dat heeft me een heel angstige periode gegeven. Je krijgt het gevoel dat je vogelvrij bent." Toch weet hij op die manier uit handen van de Duitsers te blijven.
Van Trommel overleeft de oorlog en vindt zijn familieleden terug die achteraf op adressen in de buurt bleken te zijn ondergedoken. Hij is zijn onderduikgezin uiteraard erg dankbaar.
Samen met zijn broer maakt hij de bevrijding van Borne mee. "Daar stonden we te wachten totdat we om de hoek de militairen voertuigen (Canadese) zagen aankomen." Maar in plaats van blijdschap overheerste angst. "Ik heb mijn fiets tegen de vlakte gegooid en ben heel hard gaan rennen. Het was heel gek want het waren bevrijders, maar voor mij waren het uniformen. Ik ben eigenlijk mijn hele leven lang bang geweest voor uniformen."
Bij de treinwagon op Kamp Westerbork worden namen van slachtoffers gelezen
Bij de treinwagon op Kamp Westerbork worden namen van slachtoffers gelezen © RTV Drenthe / Josien Feitsma

'Hij heeft ervoor gezorgd dat ik dit nog na kan vertellen'

Van opa en oma ontbreekt ieder spoor na de bevrijding. Na een zoektocht van 1,5 jaar krijgt de familie een bericht van het Rode Kruis dat ze via Kamp Westerbork naar Sobibor zijn gedeporteerd. Op de dag van aankomst zijn ze vermoord in de gaskamers. "Dat gaf rust, hoe erg het ook was. Maar mijn hele leven heb ik de band met mijn grootvader gehouden omdat hij ervoor gezorgd heeft dat ik dit nog na kan vertellen en in leven ben gebleven."
Het is voor hem lastig om terug te zijn op het kampterrein, de plek waar zijn grootouders voor het laatst een teken van leven gaven. "Ik kan er heel goed over praten. Ik kan er mee leven, maar op het moment dat je hier rondloopt komt de werkelijkheid van wat er gebeurd is dichterbij. Dan komt het verdriet weer naar boven. Dat blijft."

Schroom

Naast de pijn blijft ook de angst. "Ik heb gelukkig niet meer dat ik rechtstreeks uitgescholden word op straat. Dat is eigenlijk wel weggeëbd. Maar ik blijf toch altijd voorzichtig. Ik heb heel lang verzwegen dat ik van Joodse afkomst ben met de gedachte: komt er nog eens oorlog, dan heb ik misschien een betere kans van overleven. Die schroom om daarvoor uit te komen heb ik nog steeds."
Als Van Trommel ter voorbereiding op zijn toespraak op 4 mei over het kampterrein loopt klinkt op dat moment precies uit de box van de wagon de naam van zijn grootmoeder. Haar naam is een van de 102.000 slachtoffers die ter gedachtenis wordt voorgelezen bij de wagon op het kampterrein net als zijn grootvader. Het steunt hem. "Toeval bestaat niet."
Vanavond is de Dodenherdenking vanaf Kamp Westerbork live te zien op RTV Drenthe om 19.15 uur.
Het voormalig kampterrein wordt omringd door prikkeldraad
Het voormalig kampterrein wordt omringd door prikkeldraad © RTV Drenthe / Josien Feitsma

Heb je een nieuwstip, nieuwe informatie óf heb je een foutje gespot? Stuur een bericht, foto of filmpje via WhatsApp of mail de redactie.