Is het TT-verhaal 'een gulden voor een glas water' echt gebeurd?

Start van de 500cc internationaal in 1947
Start van de 500cc internationaal in 1947 © Sagers, Harry / Anefo/ Nationaal Archief / Fotocollectie Anefo
Over anderhalve week is het weer zover: de TT van Assen. Voor liefhebbers van de motorsport is deze wedstrijd in de 'The Cathedral of Speed' misschien gewoon ronde acht van het wereldkampioenschap. Voor Drenten is het veel meer dan dat.
Het is voor Drenthe een geschiedenis van 98 jaar, boordevol verhalen. Zo kwam bij de Zoek Het UiTT!-redactie de specifieke vraag binnen of het verhaal over 'een gulden voor een glas water' ook echt gebeurd is.
De vraag werd gesteld door Sjoerd Looijenga, hij was vorig jaar de curator van het pop-up-TT Museum. Hij kent het verhaal van de overlevering en is benieuwd of het echt wel zo gegaan is als dat het verteld wordt.

Warm en droog

"Het was in de beginjaren van de TT", weet Looijenga. "Het was ontzettend warm en droog. Al het water voor het publiek langs de kant was op. Toen waren er slimme boeren die verkochten water uit hun put voor een gulden, dat was in die tijd ontzettend veel geld. Ik heb zelf gehoord dat het water niet uit de putten kwam, maar gewoon uit de sloot. Klopt dit verhaal?"
Ik was toen nog maar een klein jongetje. Dus heb het niet bewust meegemaakt
Albert Braam - Haler
Wat zijn dan precies de beginjaren? Zijn dat de jaren 20, 30 of misschien wel 40? Weinig aanknopingspunten om een zoektocht te beginnen. "Ik weet dat het in Hooghalen was, want in die tijd gingen de races daar nog langs."

Het TT-geheugen van Hooghalen

En zeg je Hooghalen en TT, dan kom je al snel uit bij Albert Braam. Braam ademt de geschiedenis van de TT en woont in Hooghalen. Als het verhaal klopt, moet hij het weten. "Ja, ik ken het verhaal, maar of het waar is weet ik niet", laat Braam weten. "Ik was toen nog maar een klein jongetje. Dus heb het niet bewust meegemaakt. Ik weet wel dat het in 1947 was."
Er is een aanknopingspunt: 1947. "Misschien weet Jan Brouwer uit Laaghalerveen het, die is vijf jaar ouder dan ik."
Maar ook Jan Brouwer kent de verhalen alleen van de mensen die het hebben naverteld. "Als je nou vijf jaar eerder deze vraag had gesteld, dan had ik nog wel iemand geweten die in de bocht boer was en ongetwijfeld het verhaal kan vertellen", zegt Brouwer. "Al kan ik het me niet voorstellen. Boeren verdienden genoeg aan het parkeren en kamperen van de bezoekers."

Warmste dagen ooit

Toch is het niet gek om te denken dat het verhaal waar is. De TT-dagen van 1947, 27 en 28 juni, stonden jarenlang in de top tien van warmste dagen ooit in Nederland. Dat een gulden voor een glas water destijds als excessief gezien werd is ook wel te begrijpen, want 1 gulden in 1947 staat gelijk aan 6 euro in 2023. Tegenwoordig is het veel gebruikelijker om gratis watertappunten voor bezoekers te hebben.
Mensen hadden zo'n enorme dorst
Derk Wekema - Haler
Het TT-geheugen van Hooghalen weet het dus niet zeker. Misschien schreven de kranten er iets over. Het Zutphensch Dagblad voor Achterhoek en Veluwezoom tekent een verhaal op van enkele personen uit Nijverdal die 50 cent betaalden voor een glas water.

De kranten

Een dag later spreekt de Noord-Ooster van 'schandalige afzetterij', want een verslaggever ter plaatse maakte eerst melding van glazen water voor 50 cent, maar kwam daar later op terug omdat ze bedragen tot 1 gulden hoorden. De Noord-Ooster is niet de enige die spreekt van een schande, want ook De Heerenveensche Koerier spreekt over 'Nederland op z'n smalst' als het schrijft over de prijsstijgingen. Want niet alleen water ging voor de hoofdprijs over de toonbank, ook gingen de laatste druppels bier weg voor hoge prijzen en werden ijsjes verkocht voor het driedubbele van de originele prijs: maar liefst 30 cent.
Een greep uit de krantenberichten destijds:
Het verhaal is dus wel waar. Alleen niemand in Hooghalen durft precies aan te wijzen welke boer zijn slootwater verkocht voor woekerprijzen. Verschillende Halers op leeftijd kennen het verhaal, maar wie zich er schuldig aan maakten weten ze niet meer. "Maar het was wel schandalig."

Het zit toch anders?

Derk Wekema woont ook al jarenlang in Hooghalen, maar heeft het zelf niet meegemaakt. Wel kent hij - uiteraard - het verhaal. "Ik ben geboren in 1948, dus ik weet het alleen van de verhalen van mijn ouders." Zijn ouders woonden aan de Asserweg, "maar daar was het niet, het is verderop gebeurd, bij de pomp aan de Oude Tol".
Volgens Wekema zit het verhaal iets anders in elkaar dan door de jaren heen doorgegeven is. "Het was zo snikheet dat er lange rijen bij de waterpomp stonden", weet Wekema. "Iedereen wilde water, dus achterin de rij riepen mensen gewoon: 'Hier heb je een gulden als je mij een glas water geeft'. Zo is dit verhaal aan mij verteld."
Peter Goodman in de bocht tijdens de TT van 1947
Peter Goodman in de bocht tijdens de TT van 1947 © Sagers, Harry / Anefo/ Nationaal Archief / Fotocollectie Anefo
Volgens Wekema kwam de prijs voor een glaasje water dus niet van diegene die het water aanbood, maar van de klanten zelf. "Mensen hadden zo'n enorme dorst."

Zoveel mensen, zoveel verhalen

Hooghalen heeft zo'n 1.200 inwoners. Dat levert 1.200 verschillende versies en meningen op over deze mythe van de TT.
En zo'n verhaal waar eigenlijk niemand meer precies van weet hoe het nog maar zat, levert ook weer nieuwe verhalen op. In 1992 werd voor de Historische Vereniging Gemeente Beilen een verhaal over de gebeurtenissen opgetekend. Daarin wordt geschreven dat mensen zo'n dorst hadden dat ze een willekeurige kraan opendraaiden, maar dat dat de kraan van een giertank bleek te zijn.
Ook werden de koeien in het veld van een boer gemolken om maar iets te kunnen drinken en werd ranja aangelengd met slootwater. Ook zou er een groenteboer uit Hengelo op de radio hebben gehoord over de droogte en die is toen met een tank vol water naar Hooghalen gereden. Van dat verhaal is geen bevestiging te vinden.
De KNMV verzamelde bewegend beeld uit 1947 en blikt terug op deze bijzondere editie van 1947:

Zoek Het Uit

Heb je ook een vraag waar je nou eindelijk wel eens antwoord op wil? Voor volgende week hebben we al een TT-vraag staan, maar heb je ergens anders een vraag over, stuur dan gerust een e-mail naar zoekhetuit@rtvdrenthe.nl of vul het formulier hieronder in.

Heb jij een tip voor ons?
Stuur een bericht, foto of video via WhatsApp of mail de redactie.