Drenthe Toen: Een eigenaardig kerkhof in Hollandscheveld waar Vincent van Gogh ooit rondliep

De begraafplaats van Hollandscheveld is nog altijd in gebruik maar een stuk aangeharkter dan in 1883. Het jaar waarin Vincent van Gogh er een bezoek aan bracht.

Rommelige begraafplaats

"Je moet je even oriënteren", zegt publicist Ronald Wilfred Jansen uit Hoogeveen, "om erachter te komen waar Vincent heeft gestaan, aan de hand van de schets die hij hier maakte." We gaan terug naar september 1883. Uit een brief aan broer Theo weten we dat Van Gogh hier was en dat hij genoot.

Van dat laatste is Jansen zeker: "Van Gogh was onder de indruk van het mooie laantje dat hier lag, er graasden hier nog gewoon schapen en er was hier overal bunt (een soort gras red.). Vincent hield van het ongerepte en ik denk dat hij de verwilderde toestand hier wel aantrekkelijk vond. In de gemeenteverslagen lees je dat de gemeente Hoogeveen deze begraafplaats heel goed bijhoudt, maar dat kwam dus niet overeen met hoe de gemeenschap daarover dacht. En Vincent zag dat ook."

Gisteren vond ik één der eigenaardigste kerkhoven die ik ooit zag, verbeeld u een stuk heide met een heg van dicht opeenstaande mastboompjes eromheen, zó dat men menen zou dat 't een gewoon mastbosje was. Evenwel er is een ingang - een kort laantje, en dan komt men op een aantal graven begroeid met bunt en heide. Vele gemerkt met witte palen waarop de namen staan. Ik stuur er u een croquis van naar de studie welke ik ervan schilderde.""
Fragment uit de brief van Vincent van Gogh aan Theo van Gogh

Monument voor Van Gogh

Jansen staat voor het monument voor Van Gogh op de begraafplaats: een smalle, rechthoekige steen met de beeltenis van de schilder erop en daaronder een korte tekst en een verwijzing naar een Bijbeltekst. Jansen: "Hij kwam op een zaterdag, ik neem aan bewust, omdat de zondag misschien minder geschikt zou zijn. Kerkdiensten, begrafenissen... Hij was iemand die wel gedisciplineerd was; die zijn eigen gang ging, maar wel respect voor anderen had. De steen is hier in 2005 geplaatst dankzij de inzet van Albert Metselaar en Marga Zwiggelaar, de streekhistorici van Hoogeveen."

Nieuwe inzichten en teleurstelling

We moeten niet lichtzinnig doen over de periode die Van Gogh in Drenthe heeft doorgebracht, benadrukt Jansen: "Hij heeft hier meer leren werken met kleur en dat zie je. De figuurstudies zijn heel belangrijk, daar heeft hij hier veel van gemaakt en daar heeft hij later op voortgeborduurd. Maar mijn onderzoek heeft ook teleurstellingen opgeleverd."

Jansen verdiepte zich in kadasterkaarten. Hij kwam tot de conclusie dat het voormalig logeeradres van Van Gogh in Nieuw Amsterdam-Veenoord, nu het Van Gogh Huis, niet meer authentiek is. "Dat is ooit in elkaar gestort en gerestaureerd. Maar het is wel een heel mooi museum." Ook de Pesserstraat in Hoogeveen heeft hij onderzocht. Daar heeft Van Gogh in 1883 gelogeerd. "Maar daar kon ik aan de kaarten ook wel zien dat het pand van nu niet meer authentiek is aan dat van 1883. Het huis is een aantal graden gedraaid, de voorgevel is ingekort en de gevels zijn vernieuwd."

Seksindustrie in Hoogeveen

De beroemde schilder heeft zijn stempel gedrukt op de Drentse kunstgeschiedenis, maar veel meer dan zijn kunstwerken liet hij waarschijnlijk niet na. Jansen: "Hij stichtte geen gezin en hij had geen kinderen. In elk geval niet officieel. In Drenthe lopen er ook geen nazaten van Van Gogh rond, althans niet dat we weten. Ik denk dat hij het te druk had met tekenen en schilderen."

Als vanzelf gaat het over het onderzoek waar Jansen nu mee bezig is: "de geschiedenis van de seksindustrie in Hoogeveen. In de 19e eeuw was er volgens de gemeente geen prostitutie, ook geen buitenlandse. Maar dat lijkt mij zeer onaannemelijk, want er was armoede en er was veel scheepsverkeer. In Vincents brieven heb ik geen verwijzingen gevonden. Hij heeft wel laten vallen dat hij syfilis heeft, maar ik vermoed dat hij die heeft opgedaan in Amsterdam."

Drenthe Toen

Het boek van Ronald Wilfred Jansen heet: 'Drenthe 1883. In de voetsporen van Vincent van Gogh'. De reportage is te horen op zondagmiddag 9 februari in het Radio Drenthe-programma Drenthe Toen, van 14.00-16.00 uur. Daarna via uitzending gemist en de podcast.

Meer over dit onderwerp:
Hollandscheveld Vincent van Gogh
Deel dit artikel: