Vijf Drentse foto's bij foto-expositie over Tweede Wereldoorlog

De vijf meest aansprekende foto's die Drenthe laten zien in oorlogstijd zijn bekend. Ze maken deel uit van het landelijke beeldproject 'De Tweede Wereldoorlog in honderd foto's', van het Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (NIOD). De verzameling komt als expositie in de Tweede Kamer in Den Haag te hangen en wordt als fotoboek uitgebracht.

Elke provincie leverde 25 foto's aan. Een 26-koppige jury, onder leiding van Kamervoorzitter Khadija Arib, heeft uit al die foto's de honderd meest aansprekende foto's van de Tweede Wereldoorlog gekozen.

De vijf Drentse foto's laten vanuit verschillende hoeken een beeld van de oorlog zien. Op de eerste foto is de landdag van de NSB in Rolde te zien: tijdens de oorlog nam de NSB de regie over en organiseerde groots opgezette, propagandistische publieksspektakels met toespraken, parades en muziek. Op de foto is te zien dat het publiek tijdens een van deze bijeenkomsten de Hitlergroet brengt. Het gaat om de landdag van 5 juli 1941. De foto werd gemaakt door D. Koper van de fotodienst der NSB. Twintigduizend mensen bezochten de landdag. Een deel van hen was die dag gratis met de trein naar Rolde gereisd.

Tenniskampioenschap

Alledaagse activiteiten zoals het Drents tenniskampioenschap gingen in de oorlog gewoon door. Op de foto is de wedstrijd tussen Lasonder en Voges te zien. Wat opvalt is de verdeling van het publiek. Onder de toeschouwers bevonden zich Duitse Wehrmachtsoldaten. Mogelijk waren zij aanwezig om Voges, die lid was van de NSB, aan te moedigen.

Kamp Westerbork mag niet ontbreken bij de inzendingen. De derde foto is in het najaar van 1942 gemaakt. Joodse gevangenen uit het kamp verzamelden zich bij de trein na een voettocht van vijf kilometer naar Hooghalen. Het transport ging naar het vernietigingskamp Auschwitz. In deze periode reed de trein met personenrijtuigen. Mettertijd werden dat goederenwagons en veewagens.

De foto langs de Vaart in Assen was een onbekende foto. In het voorjaar van 1943 kondigde de Duitse bezetter aan dat alle Nederlandse militairen die in mei 1940 tegen de Duitsers hadden gevochten, zich opnieuw moesten melden om in Duitsland te werk gesteld te worden.

Verzetsmensen doodgeschoten

In de vroege ochtend van zondag 8 april 1945 - slechts enkele dagen voor de bevrijding - namen leden van de Sicherheitsdienst tien verzetsmensen, die zij eerder opgepakt hadden, mee naar het Evertsbos nabij Anloo. De mannen waren bruut verhoord in het Scholtenhuis in Groningen. En met het einde van de oorlog in zicht leek het de Duitsers beter zich van de verzetsmensen te ontdoen. Een van de Duitsers wist van het eerder in die buurt ontdekte onderduikershol en bedacht zich waarschijnlijk dat het daar al aanwezige gat van pas kwam. De verzetsleden werden gemarteld en doodgeschoten. De lichamen werden in het hol gedumpt. Na de bevrijding werden de lijken ontdekt en herbegraven. Op de foto is het lijkenhuisje van Anloo te zien met op de voorgrond de kleren van vier van de slachtoffers.

De zoektocht naar de foto's begon in archieven en op zolderkamers. Het Drents Archief werkte samen met Herinneringscentrum Kamp Westerbork en veel historische verenigingen om de foto's te verzamelen. Een werkgroep onder leiding van Drents historicus Michiel Gerding maakte daarvan de selectie van vijftig foto's.

Oude dozen op zolder

"De foto's komen overal vandaan", vertelt de historicus. "Veel zijn afkomstig uit fotoarchieven en verzamelingen, maar ook een behoorlijk aantal komt van mensen die in oude dozen op zolder gingen rommelen. Sommige foto's had ik nog nooit gezien. Dat is het mooie van dit project: het brengt heel veel onbekend beeldmateriaal naar boven." Heel veel foto's hadden geen beschrijving, dus lag er voor de werkgroep nog behoorlijk wat onderzoekswerk op de plank.

Van alle Drentse inzendingen werd een selectie van vijftig foto's gemaakt. Daaruit mocht het publiek de 25 meest aansprekende foto's kiezen door middel van stemrondes in het Drents Archief. Die laatste 25 foto's werden uiteindelijk ingezonden voor de landelijke expositie. "Met de foto's hebben we een heel mooi overzicht van Drenthe in oorlogstijd. Ik ben er heel tevreden over."

Pop-up tentoonstelling van de Drentse foto's

Waar de honderd meest aansprekende oorlogsfoto's van Nederland in de Tweede Kamer komen te hangen, komt er voor de vijftig foto's per provincie ook een expositie. Gerding: "We krijgen een soort pop-up tentoonstelling, die door Drenthe reist, van bibliotheek naar bibliotheek bijvoorbeeld. Dan kan het publiek de Drentse selectie ook bekijken." Door de coronacrisis liggen alle foto's voorlopig nog in opslag.

Op maandag 4 mei worden alle honderd foto's bekendgemaakt en is het boek 'De Tweede Wereldoorlog in honderd foto's' te bestellen. De NOS zendt die dag om 20.35 uur, na de Dodenherdenking, een speciaal programma uit, waarin verhalen achter foto's centraal staan.

Dit jaar is het 75 jaar geleden dat onze provincie bevrijd werd. Wil jij meer Drentse verhalen lezen over de Tweede Wereldoorlog en de bevrijding? Je vindt ze op drenthe.75jaarvrijheid.nl.