Wie is toch dat oude vrouwtje in Gasselte?

Wemeltje Kruit in Gasselte
Trots staat het vrouwtje met haar fiets aan de Kerkstraat in Gasselte © RTV Drenthe / Greetje Schouten
Ze heeft een prominente plek aan de Kerkstraat in Gasselte: een oud vrouwtje, met haar fiets aan de hand, bepakt en bezakt. Klompen aan, doekje om het hoofd geknoopt, ze staat er bij alsof ze onderweg ergens naartoe is.
Maar wie is deze kloeke dame? Deze vraag werd ingestuurd naar Zoek het uit!, dus wij trokken ook de klompen aan en gingen op pad.

Markant en herkenbaar

Lang zoeken was niet nodig, want in ons eigen archief (Radio Drenthe, 2019) vinden we al snel dat het hier gaat om niemand minder dan Wemeltje Kruit. Wemeltje werd op 1 september 1887 geboren in Gasselte als dochter van arbeider Jan Kruit en van Geesje Smeeman. In haar jeugd werkte ze bij boeren op het land en in de huishouding. Ze werd in haar volwassen leven een koopvrouw en markant en herkenbaar dorpsfiguur. Buiten Gasselte heette ze Wemeltje, maar binnen het dorp sprak men van Wemelie.
De vrouw trouwde op 18 december 1926 in Gasselte met Kornelis Borcheld. Ze kregen een zoon, Douwinus Gesinus (Douwe) Borcheld, die door een zus van Wemeltje werd opgevoed. Haar man, die een zwakke geestelijke gezondheid had, werd af en toe verpleegd in een inrichting. Zodoende stond ze er regelmatig alleen voor en moest ze zelf de kost verdienen.
Wemeltje Kruit in Gasselte
Trots staat ze met haar fiets aan de Kerkstraat in Gasselte © RTV Drenthe / Greetje Schouten

'Hest nog wat neudig?'

Wemeltje trok met haar fiets, zoals te zien op het standbeeld, bepakt en bezakt met koopwaar langs de dorpen in de omgeving van de Hondsrug. Huis aan huis verkocht ze haar waren. Bewoners wisten wanneer ze kwam, want de zondag voor de week dat ze langs de huizen in een bepaald dorp ging, was ze te vinden bij de kerkdienst van datzelfde dorp. Zat op zondag Wemeltje in de kerk? Dan kwam ze later die week bij je langs om te vragen: 'Hest nog wat neudig?'
Wemeltje woonde in een woonwagen op het terrein van de huidige ijsbaan in Gasselte. Later kreeg zij een huisje bij de inmiddels verdwenen camping De Hoefslag. Na haar overlijden werd de woning als vakantiewoning met de naam Wemeltje verhuurd door de camping. Ze overleed in september 1963 op 76-jarige leeftijd in het ziekenhuis in Assen.
Wemeltje Kruit in Gasselte
Wemeltje Kruit in Gasselte © RTV Drenthe / Greetje Schouten

Standbeeld, gebak en gedicht

Het standbeeld van Wemeltje in Gasselte, is in 1995 gemaakt door Bert Kiewiet. Het maken van dit bronzen beeld gebeurde op initiatief van Carnavalsvereniging 't Meuln' Dobbegie. Er werd 10.000 gulden ingezameld onder de inwoners van Gasselte en de gemeente legde de andere 10.000 gulden bij.
Ter ere van de onthulling van het standbeeld lanceerde de bakker in het dorp een speciaal Wemeltje-gebakje. Dichter Gerard Nijenhuis droeg bij de onthulling van het standbeeld zijn eerder geschreven gedicht over Wemeltje Kruit voor:
Gedicht over Wemeltje Kruit
Gerard Nijenhuis schreef het gedicht Wemelie Kruut © Gerard Nijenhuis

Boek over Wemelie

Wemeltje Kruit had een kleindochter, Femke Borcheld. Zij heeft het levensverhaal van haar grootmoeder opgetekend, aangevuld met anekdotes, herinneringen en foto's uit het familiealbum. Borcheld interviewde mensen over hun herinnering aan Wemeltje, uit eerste of tweede hand. "Dat was heel bijzonder. Een reis in de tijd; als een soort cadeautje. Ze vertelden me dingen en haalden kleding uit die tijd uit de kast en lieten spullen uit die tijd zien. Hartverwarmend", zo vertelde ze bij de lancering van het boek in 2019 aan RTV Drenthe.
We spraken destijds ook met Femke Borcheld bij Op Tjak, waar ze, staand naast het standbeeld van haar oma, vertelt over haar boek:
Wie is dat oude vrouwtje in Gasselte?

Zoek het uit!

Heb jij ook iets of iemand gezien waar je je vragen over hebt? Stuur ze dan in naar Zoek het uit! Wij duiken graag de geschiedenisboeken in.

Heb jij een tip voor ons?
Stuur een bericht, foto of video via WhatsApp of mail de redactie.