Klijnsma tegen 'weigergemeenten': situatie Ter Apel is mensonterend en onhoudbaar

Asielzoekers arriveren bij het terrein van het asielzoekerscentrum en aanmeldcentrum in Ter Apel
Asielzoekers arriveren bij het terrein van het asielzoekerscentrum en aanmeldcentrum in Ter Apel © ANP
Gemeenten die vluchtelingen weigeren, moeten midden tussen de vluchtelingen in Ter Apel worden gezet om daar eens goed rond te kijken naar de mensonterende situaties. Dat zegt de Drentse commissaris van de Koning Jetta Klijnsma. Het is haar zoveelste oproep aan 'weigergemeenten' om vluchtelingen uit het uitpuilende aanmeldcentrum op te vangen en niet alleen Groningen en het noorden op te laten draaien voor het probleem.
Klijnsma zit namens alle provincies aan de zogeheten Landelijke Regietafel Migratie & Integratie. Daarin werken het Rijk, de provincies en gemeenten samen op het gebied van onder meer asiel en de huisvesting van statushouders.
Ze snapt de aankondiging van haar Groningse collega René Paas dat hij elders in het land hotels gaat afhuren en daar vluchtelingen in onder wil brengen.

Mensonterend

De situatie in Ter Apel is volgens Klijnsma 'mensonterend'. In het aanmeldcentrum voor asielzoekers, waar iedere vluchteling die in ons land binnenkomt naartoe moet om zich in te schrijven, is plaats voor 2.000 mensen. Al tijden zijn er vaak 2500 vluchtelingen.
Vluchtelingen moeten in wachtruimtes in stoelen en op de grond slapen. Eerder sliepen ze in bijgeplaatste noodpaviljoens die ook uitpuilden. In de zomer van 2022 ging het ook weer een keer helemaal mis, de paviljoens waren er niet meer en mensen moesten toen buiten op het gras slapen. En zo hobbelt Ter Apel nu al meer dan twee jaar van opvangcrisis naar opvangcrisis.

Asielweigergemeenten

Keer op keer als Ter Apel overloopt komt de grootste hulp uit Noord-Nederland en iedere keer zijn er ook gemeenten elders in het land die niet aan noodopvang of opvang van asielzoekers willen doen.
Klijnsma noemt het 'opmerkelijk' dat Nederland voor Oekraïners die vluchten voor oorlog 'vrij eenvoudig en snel' 100.000 plekken kan vinden, maar voor mensen van verder weg die ook voor oorlog vluchten lukt dat niet. "Dat bijvoorbeeld een grote gemeente de tijdelijke opvang van honderd vluchtelingen voor zes weken al te veel vindt, is droevig. Bah. Je moet je toch kunnen verplaatsen in mensen die op de vlucht zijn geslagen voor oorlog en geweld?"
Als Nederland niets doet om de asieldruk op Groningen te verlichten, is de provincie genoodzaakt zelf oplossingen te zoeken, zegt de Groningse commissaris van de Koning René Paas. Ook bij hem is het geduld nu volledig op. "Als Nederland op zijn handen blíjft zitten breekt hier de pleuris uit", waarschuwt hij.

Spreidingswet

Volgens Klijnsma zijn alle bestuurders aan de twee 'asieltafels' waar ze aan zit (zowel de Drentse als de landelijke) het roerend eens: de komst van spreidingswet duurt veel te lang. Die wet is bedacht om te komen tot voldoende opvangplekken en een evenwichtiger verdeling van asielzoekers over gemeenten. Met dwang uit Den Haag als het moet. De wet is al door de Tweede Kamer, maar nog niet door de Eerste Kamer. Die moet er nu heel snel werk van maken, vindt Klijnsma.
"Je mag best vinden dat er minder vluchtelingen naar Nederland zouden moeten komen en daar ook een politiek besluit over nemen. Maar deze mensen waar het nu om gaat zijn al in Nederland. Die moet je humaan opvangen." De Eerste Kamer behandelt de spreidingswet, zoals het er nu uitziet, op 16 januari.

Geen vluchtelingenprobleem maar een opvangprobleem

Klijnsma: "We hebben zo'n zeven jaar geleden veel opvanglocaties voor vluchtelingen gesloten. Met de wijsheid van nu kun je zeggen dat we dat nooit hadden moeten doen." Volgens Klijnsma hebben we in ons land geen vluchtelingenprobleem maar een opvangprobleem.
UHNCR heeft de situatie in Ter Apel 'ronduit zorgwekkend en een symptoom van een failliet opvangsysteem' genoemd. De Vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties reageert hiermee op een rapport van de Inspectie Justitie en Veiligheid, die concludeert dat de situatie bij het aanmeldcentrum onveilig en onhoudbaar is. Klijnsma is het daar roerend mee eens. Het Rode Kruis slaat alarm over de gezondheidssituatie en de GGD waarschuwt dat er in het Ter Apeler asielzoekerscentrum (azc) veel Noord-Afrikaanse mannen aan het heroïne-afkickmiddel methadon zitten.
"Ter Apel kan dit niet meer alleen. Groningen kan dit niet meer alleen", zegt hoofdinspecteur Hans Faber van de Inspectie Justitie en Veiligheid. "Het Rijk, provincies en gemeenten elders in het land moeten nu echt een stap naar voren zetten. Mensen bij de IND en het COA werken zich een slag in de rondte. Medewerkers van het Rode Kruis ook. Vluchtelingenwerk heeft alles gedaan om dit te agenderen. Het zou niet zo moeten zijn dat het geluid van Groningen steeds verstomt."

Groningen zorgt weer voor extra noodopvang

Stadskanaal schiet haar buurgemeente te hulp met verwarmde tenten voor tweehonderd vluchtelingen. Stad Groningen vangt ook nog eens honderd asielzoekers extra op.
De driehonderd extra noodopvangplaatsen die Stadskanaal en Groningen stad nu realiseren geven volgens René Paas voorlopig even lucht, maar zolang het aantal opvangplaatsen in het hele land niet drastisch omhooggaat, zal Ter Apel steeds weer opnieuw in noodsituaties raken, zo waarschuwt hij.

Wat doet Drenthe?

Wat de noodopvang en huisvesting van asielzoekers betreft doet Drenthe al heel veel en meer dan andere plekken in het land, zegt Klijnsma. "Denk bijvoorbeeld aan de TT-hal in Assen waar de overloop van Ter Apel wordt opgevangen en waarvan die opvang steeds verlengd wordt. En Assen heeft ook nog een azc met duizend plekken. Ook Coevorden en Emmen doen heel veel."
"Wat betreft de huisvesting van statushouders kunnen onze gemeenten nog wel een tandje erbij doen, als er geen woningen zijn moet er gekeken worden naar tijdelijke huisvesting op bijvoorbeeld vakantieparken of hotels."
Als er maar ruimte komt in de volle azc's waar nu veel statushouders zitten die daar niet horen maar recht hebben op normale woonruimte in een gemeente. Die statushouders houden de plekken voor de asielzoekers bezet in de azc's.
Volgens de commissaris van de Koning zijn burgemeesters in alle Drentse gemeenten nu aan het schrapen om plekken te vinden. "Maar dat zal waarschijnlijk allemaal kleinschalig zijn en dat proberen we nu bij elkaar te harken."

"We moeten naar onorthodoxe maatregelen"

Klijnsma steunt haar Groninger collega Paas om hotels elders in het land te huren en de vluchtelingen er zelf naar toe te brengen. "In een hotel in Kijkduin gebeurt het al. Als we voor een familiefeest een hotel af kunnen huren, kunnen we dat ook voor vluchtelingen doen." Paas wil desnoods de rekening ervoor neerleggen bij het kabinet.
"Onorthodoxe ideeën zijn nodig. Kijk naar gebouwen op defensieterreinen in het land, zoals rijksvastgoed en politie-accommodaties die leeg staan. Ter Apel kan zo de kerst niet in."

Heb je een nieuwstip, nieuwe informatie óf heb je een foutje gespot? Stuur een bericht, foto of filmpje via WhatsApp of mail de redactie.