Joden vieren Chanoeka, een feest vol tradities en symboliek

ANP-485729294
Joden vieren sinds gisteren Chanoeka © ANP / Jacek Boczarski / Anadolu
Joden vieren sinds gisteren hun jaarlijkse Chanoeka-feest. Chanoeka betekent 'inwijding' en is een lichtjesfeest dat acht dagen duurt. Binnen het jodendom heeft licht een belangrijke symbolische betekenis. Het staat symbool voor leven, maar ook voor kennis.
Chanoeka vindt zijn oorsprong in het jaar 164 voor Christus en wordt beschreven in de 1 en 2 Makkabeeën in de Talmoed. In het verhaal staat Judea centraal, dat dan onder de macht van koning Antiochus IV Epifanes van het huidige Syrië valt. Die koning ontheiligt de tempel van Jeruzalem door er zogeheten afgodsbeelden in te plaatsen.
Het Joodse volk komt daarop in opstand en verslaat uiteindelijk de koning. De tempel wordt weer in ere hersteld. Volgens de overlevering speelt een speciaal kruikje met olie daarin een belangrijke rol. Het verhaal gaat dat er bij de herinwijding genoeg olie is om het licht maar één dag te laten branden. Wonderbaarlijk genoeg brandt de lamp acht dagen lang. Elk jaar wordt bij Chanoeka dat wonder herdacht door een speciale kandelaar aangestoken, een achtarmige menora.

Tradities

De Chanoeka-viering kent vele tradities, zowel voor religieuze als niet-religieuze Joden. Zo wordt er onder meer een spel gespeeld, genaamd dreidel. Dat is een tolletje met vier kanten. Op elke kant staan de Hebreeuwse letters noen, giemel, hee en sjien. Die letters vormen samen Nes Gadol Haja Sjam. Vrij vertaald betekent dat dat er een groot wonder is gebeurd. Het is een verwijzing naar de olie die acht dagen bleef branden. Een andere traditie is het plaatsen van de kandelaar voor het raam, zodat iedereen 'het wonder' kan zien.
ANP-485675729
Een dreidel, een van de traditionele spellen die tijdens Chanoeka wordt gespeeld © ANP / Imago Stock & People GmbH / Paul-Philpp Braun
Eten is ook belangrijk rondom Chanoeka. Zo wordt er soefganiot gegeten, dat is een oliebol gevuld met jam. Daarnaast eten Italiaanse Joden gefrituurde kip, terwijl Grieken juist vis frituren. Ook wordt er 'vlammende thee' gedronken. Wanneer de lichten uit zijn, wordt een suikerklontje overgoten met cognac en aangestoken. Daarna komt het klontje in je thee.

Chanoeka vandaag de dag

De boodschap van de jaarlijkse viering van het Joodse Chanoeka-feest is "uitermate belangrijk" in tijden waarin "Joden over de hele wereld worden geconfronteerd met een enorme stijging van antisemitisme", zegt Chanan Hertzberger, voorzitter van het Centraal Joods Overleg (CJO) in het Joods Museum in Amsterdam ter gelegenheid van de viering. "Wij laten ons niet intimideren."
Volgens Hertzberger bleek het belang van het doel waarmee het CJO ooit werd opgericht "eens weer na de terreuraanslagen van 7 oktober en het oplaaiende antisemitisme" van de afgelopen maanden. "Mensen durven niet herkenbaar als Joods over straat. Joodse en niet-Joodse studenten worden op universiteiten en hogescholen geconfronteerd met een vijandig, intolerant, niet wetenschappelijk en intimiderend klimaat", zei de voorzitter.

Kamp Westerbork

Ook in Herinneringscentrum Kamp Westerbork wordt stilgestaan bij Chanoeka. Komende zondag is het herinneringscentrum gratis toegankelijk. Dat doet het centrum omdat het zich zorgen maakt over de 'grote opleving van antisemitisme in Nederland' door de oorlog tussen Israël en Hamas. "Door het organiseren van ontmoetingen en het overbrengen van kennis kunnen wij het bagatelliseren van de Holocaust tegengaan. En daarmee helpen een samenleving te creëren waarin voor antisemitisme geen plaats is", zei directeur Bertien Minco daarover.
Zondag wordt ook stilgestaan bij een beroemde foto van kampgevangene Rudolf Breslauer, die hij in 1942 maakte in Kamp Westerbork. Hij legde een Chanoeka-viering vast in een van de barakken. "Op die beroemde foto zie je kinderen in een barak tijdens het aansteken van de chanoekia, de negenarmige kandelaar die bij het feest wordt gebruikt."
Chanoeka breslauer
De beroemde foto van Breslauer in Kamp Westerbork © Herinneringscentrum Kamp Westerbork

Heb je een nieuwstip, nieuwe informatie óf heb je een foutje gespot? Stuur een bericht, foto of filmpje via WhatsApp of mail de redactie.