Dirk Mulder: Tentoonstelling Srebrenica helpt bij het vertellen van het verhaal

Dirk Mulder was jarenlang het gezicht van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Hij drukte zijn stempel op de manier waarop bezoekers een beeld moeten krijgen van wat zich in het kamp in de Tweede Wereldoorlog heeft afgespeeld. Ooit ontstaan als vluchtelingenkamp.

En die kennis heeft Mulder ook gebruikt om samen met de inwoners van Srebrenica een bezoekerscentrum met een permanente tentoonstelling op te richten. Geen eenvoudige zaak, want het ligt gevoelig.

25 jaar geleden

Srebrenica keek zaterdag in een herdenking terug op wat er 25 jaar geleden gebeurde met deze enclave. Srebrenica is een stadje met daaromheen een gebied dat onder controle stond van Dutchbat. Militairen veelal afkomstig van de kazerne in Assen.

Op 11 juli 1995, nu 25 jaar geleden, moest Dutchbat de enclave vol met duizenden vluchtelingen uit handen geven aan de Servische generaal Mladic. Mladic walste met zijn militairen dwars door de enclave. Bij de basis van Dutchbat hadden zich duizenden vluchtelingen verzameld. Op die plek liet hij mannen en vrouwen van elkaar scheiden. Een deel van de mannen vluchtte de heuvels in. Zo'n 8000 mannen en jongens zijn vermoord.

De begraafplaats van Potocari waar alle slachtoffers van de oorlog in Bosnië begraven zijn (Rechten: Andries Ophof)

De pijn bij zowel Dutchbat als de bevolking van Bosnië is groot. En tot op de dag van vandaag is er veel zeer over wat er gebeurd is. "In 2002 ben ik betrokken geraakt bij de plannen voor een bezoekerscentrum. Vredesbeweging PAX vroeg mij of ik een delegatie uit Srebrenica wilde ontvangen in Kamp Westerbork. Tijdens dit bezoek kwam ook de vraag of wij ze wilden steunen in het opzetten van een documentatiecentrum."

Mulder is in 2002 zelf naar Srebrenica gegaan om te kijken. "De herdenking van de doden heb ik bijgewoond, ik ben in vluchtelingenkampen geweest en bij massagraven gaan kijken. Daarna verdiep je je er steeds meer in. We hadden ook steeds meer contact met Dutchbatters."

Vele hobbels

Maar het opzetten van een documentatiecentrum en later een permanente tentoonstelling is er één geweest met veel hobbels. Het ligt gevoelig bij zowel de Bosnische bevolking als bij de Dutchbat soldaten. Het duurde een aantal jaren voordat de plannen bij beide partijen in goede aarde vielen.

Ik vond het ook een taak aan ons als herinneringscentrum en ik vind dat we als Nederland er bij betrokken moeten zijn. We waren ook deel van het drama in Srebrenica"
Dirk Mulder, betrokken bij oprichting tentoonstelling Srebrenica

"Ik vond het ook een taak aan ons als herinneringscentrum en ik vind dat we als Nederland er bij betrokken moeten zijn. We waren ook deel van het drama", zo zei Dirk Mulder in een uitzending over Srebrenica in 2005.

"Op een gegeven moment hebben we met collega's in Nederland een actie gehouden om gereedschappen die wij niet gebruikten te verzamelen en naar Bosnië te brengen. Ze hadden helemaal niks."

Uiteindelijk is het gelukt. Historicus Monique Brinks uit Paterswolde mocht de tentoonstelling inrichten.

In de eerste vier maanden trok het herinneringscentrum in Srebrenica, of beter in Potocari op de plek van de basis van Dutchbat, zo'n 20.000 bezoekers. Dutchbat-soldaten zijn ook gaan kijken nog voordat de tentoonstelling werd geopend. Dutchbatter Wim Dijkema uit Zuidlaren was ontroerd. Net als een aantal collega's van toen.

Dutchbatters waren ontroerd

Dijkema maakte uren film en honderden foto's tijdens zijn verblijf in Bosnië. Deze beelden zijn de wereld over gegaan. Dijkema stelde de beelden en foto's beschikbaar voor de permanente tentoonstelling. Samen met collega's van toen.

"Er zijn behoorlijk wat tranen gevloeid", zo zei hij tegen RTV Drenthe. "Er hingen zes foto's die ik destijds gemaakt heb op posterformaat. Dat was wel even confronterend."

Dat zowel de nabestaanden als de Dutchbat-soldaten kunnen leven met de inhoud van de tentoonstelling is bij zo'n gevoelig onderwerp volgens Dirk Mulder best uniek. "Ik denk dat de tentoonstelling het ultieme resultaat is van een lang proces met steeds een klein stapje. Ik werd zelfs voor gek verklaard dat ik doorging. Maar dat we er de waardering voor hebben gekregen van de overledenen en de Dutchbatters, daar ben ik ontzettend blij mee."

Blijvende samenwerking met Srebrenica

Zaterdag stonden de overlevenden en ook de Dutchbat-soldaten van toen even stil bij de gebeurtenissen in 1995. Een open boek dat ook nooit gesloten zal worden. De pijn aan beide kanten zal blijven. Dirk Mulder pleit dan ook voor een blijvende samenwerking tussen Nederland en Srebrenica.

"Ik denk dat het heel goed zou zijn voor de overlevenden en Dutchbat dat de overheid zegt dat Nederland zich verantwoordelijk blijft voelen. Dat kan op verschillende manieren. Niet alleen financieel. En als er behoefte is, zou je bijvoorbeeld als Nederland mensen uit de museale wereld daar naar toe kunnen sturen om te helpen."

Erken de onmogelijke positie

"Maar er is nog iets. "Erkenning van het feit dat Dutchbat daar in een onmogelijke positie zat. Je kan voortdurend praten over lafheid en weinig actief. Maar je moet erkennen dat dit je schaadt. Je hele leven lang. Allemaal heel begrijpelijk. Ik ken nauwelijks een Dutchbatter die zonder schade uit de strijd is gekomen. "

Deel dit artikel: