De geboorte van de oudejaarsstunt: 'We doen het vooral voor de leefbaarheid'

Oudejaarsverenigng De Oliebol
Het beeld van Vincent van Gogh dook op in Vledder © Oudejaarsverenigng De Oliebol
Het was ook deze keer rond de jaarwisseling jaar weer goed raak met de oudejaarsstunts. In Assen verdween het beeld van Vincent van Gogh van de kop van de Vaart, het Brabantse safaripark De Beekse Bergen raakte de letters bij de entree kwijt en de Groninger gemeente Westerkwartier wist even niet waar de enorme zeven betonnen koppen waren gebleven.
De gedupeerden opperden gelijk dat het vast zou gaan om een oudejaarsstunt en dat werd in bovenstaande gevallen ook bewaarheid. Maar waar komen die stunts toch vandaan? Die vraag kwam binnen op de redactie van Zoek Het Uit! van RTV Drenthe.

Traditie

En dus duiken de leden van de redactie de wereld van de oudejaarsstunt in en ze ontdekken gelijk dat het hier gaat om een traditie van jaren oud. "Het is 2024, dat betekent dat we 30 jaar bestaan", zegt Sjors Heijman van oudejaarsvereniging De OIiebol in Vledder.
Tekst gaat verder na de foto
Tied Zat, beekse bergen, eindejaarsvereniging, zorgvlied
Tied Zat in Zorgvlied presenteerde de letters van de Beekse Bergen © RTV Drenthe/Serge Vinkenvleugel
"Onze vereniging is in 1994 opgericht", vertelt Heijman verder, "we wilden het kattenkwaad in het dorp een beetje tegengaan. Het was eigenlijk traditie om spullen in het dorp te verslepen, maar dat ontaardde steeds vaker in brandjes en dus besloten we een oudejaarsvereniging op te zetten en centraal een feestje in het dorp te vieren."

De stunt

Je kunt als inwoner van Vledder lid worden van de oudejaarsvereniging, maar dat is niet voor iedereen weggelegd, want de eisen voor lidmaatschap zou je op z'n zachtst gezegd toch tamelijk gedateerd kunnen noemen. "Je moet daarvoor in de eerste plaats man zijn en 18 jaar of ouder. Bovendien moet je ongehuwd zijn", aldus Sjors Heijman, die niet kan verklaren waarom deze voorwaarden eens zijn bedacht.
"Op een gegeven moment werd het plan voor een oudejaarsstunt bedacht", gaat de inwoner van Vledder voort, "we vonden dat we toch samen iets moesten doen. Het is goed voor de bekendheid van je dorp en zo werd de stunt geboren." Opvallend is dat we de oudejaarsverenigingen vooral aantreffen langs de grens van Drenthe met Friesland. Een goede verklaring is daarvoor niet te geven.
Tekst gaat verder na de foto:
Hauler Oudejaars Ploeg
De Oudejaarsploeg in Haule presenteerde de boodschappenkar van het distributiecentrum in Beilen © RTV Drenthe / Stefan Klomp

Slepen tijdens Oud en Nieuw

Voor het slepen en de oudejaarsstunt moeten we ver terug in de tijd. We lezen er onder meer over in het boek 'Midwintertradities in Drenthe', dat in 2020 verscheen. Het boek is geschreven en samengesteld door Henk Nijkeuter, Abel Darwinkel en Rik Klaucke.
Het verslepen van goederen zou uit de Germaanse tijd stammen, van voor het jaar 800. Mensen vreesden voor een terugkeer van oppergod Wodan, die alle spullen mee zou slepen.

Afrekening

RTV Drenthe sprak hier eerder over met Abel Darwinkel, een van de schrijvers van het boek. "Slepen wordt hier en daar nog steeds gedaan, met Oud en Nieuw", meldde hij toen. "Wij sleepten ook nog in mijn jeugd. En bij mensen die je niet mocht, daar ging je over de schreef. Dan werd er bijvoorbeeld rotzooi voor de deur gelegd. Er zit iets van een afrekening in. Oud en Nieuw is volgens Darwinkel het moment om soms 'even flink los te gaan'. Daar wordt ook veel bij gedronken. Van overheidswege wordt al eeuwenlang geprobeerd om dat een halt toe te roepen."
Tekst gaat verder na de foto
Dino van De Oliebol
Begin 2019 toonde De Oliebol de buit uit Dinoland in Zwolle © RTV Drenthe/ Petra Wijnsema
Uit dit slepen, dat in de stellingwerven vlak over de provinciegrens in Friesland ook wel togen wordt genoemd, komt dus de oudejaarsstunt voort. Dat weet ook Douwe Boersma van oudejaarsvereniging Tied Zat in Zorgvlied. "Dat togen liep bij ons steeds meer uit de hand", vertelt hij. "We kregen steeds vaker te maken met brandende caravans en dergelijke, het werd tijd dat aan te pakken en zo kwamen we tot de oprichting van de oudejaarsvereniging en het jaarlijks uitvoeren van een stunt".

Opmerkelijke oudejaarsstunts

  • In 1991 is een oudejaarsstunt voor het eerst groot nieuws. Een beeld van Michail Gorbatsjov wordt gestolen uit Madame Tussauds in Amsterdam en duikt op 1 januari 1992 op in het Friese Elsloo.
  • Oudejaarsvereniging Tied Zat uit Zorgvlied weet in 2007 het 'zwaartepunt van Nederland' te veroveren. Dit is een zwerfkei met verankerde ring in het bos bij Putten.
  • In 2011 slaagt De Oliebol erin om in een kwartier tijd een straaljager weg te halen van het terrein van Museum Vliegbasis Deelen in Gelderland.
  • Op 1 januari 2012 presenteert oudejaarsvereniging De Geitefok in Oldeberkoop de vijf ringen die normaal boven de ingang van het Olympisch Stadion in Amsterdam hangen.
  • Tied Zat komt op 1 januari 2014 op de proppen met twee brandweerwagens van de post in Diever. De oudejaarsclub wil hiermee laten zien het niet eens te zijn met de sluiting van de brandweerkazerne.
  • De voorgenomen stunts lukken niet altijd. Zo wil oudejaarsvereniging Frijsteat de Folgeren uit Drachten in 2014 de truck van de Postcodeloterij stelen, maar de dieven worden door de politie opgepakt.
  • Op 1 januari 2016 presenteert De Oliebol in Vledder de hobbel-eland van de Ikea-winkel in Zwolle.
  • Eind 2017 verdwijnt in Veenhuizen een metershoog beeld van generaal Johannes van den Bosch van het terrein van het Gevangenismuseum. Ook dit beeld duikt op in Vledder.
  • De Oliebol in Vledder blijkt een zeer actieve oudejaarsvereniging en krijgt deze keer niet voor het eerst een aangifte aan de broek. Dat gebeurde ook rond de jaarwisseling 2020/2021. Toen werden de beelden van Maya de Bij en Wickie de Viking gestolen bij Plopsa Indoor in Coevorden. De aangifte werd ingetrokken toen bleek dat de beelden onbeschadigd waren.

Actieve verenigingen

Oudejaarsverenigingen zijn doorgaans erg actief in het dorp. Ze organiseren van alles en nog wat, zoals bingo's, paasvuren en koningsdagfeesten. En ze proberen hun dorp extra in de schijnwerper te zetten met een oudejaarsstunt. "Wij houden bijvoorbeeld ook een solexrace", vertelt Sil van den Berg van oudejaarsvereniging Vesuvius in Elsloo. "Het is voor ons belangrijk er te zijn voor de leefbaarheid".
Lid van Vesuvius kun je trouwens al worden als je 16 bent, maar net als bij De Oliebol moet je wel man zijn en ongehuwd. "Het is vastgelegd in onze statuten, als je trouwt is het einde verhaal bij Vesuvius", aldus Van den Berg. Vesuvius is een van de oudere verenigingen en bestaat al sinds 1965.

Het doel van de oudejaarsstunt

De jaarlijkse stunt van de oudejaarsverenigingen is ieder jaar weer iets om goed over na te denken. De verenigingen willen een boodschap uitdragen die betrekking heeft op het dorp waar ze vandaan komen. Zo wil De Oliebol met het weghalen van Vincent uit Assen duidelijk maken dat het belangrijk is de voorzieningen in het dorp te behouden.
"Vledder is een dorp waar veel ambachtslieden wonen, je kunt hier voor ieder klusje wel iemand vinden en dat moet vooral zo blijven, dat is goed voor de leefbaarheid. Dat willen we benadrukken. Vincent van Gogh werd als kunstenaar pas echt bekend na zijn leven. Dat is te laat, wij willen niet te laat zijn en tonen nu al het belang aan van het behoud van de ambachtslieden."
Oudejaarsvereniging Vesuvius uit Elsloo koos deze jaarwisseling voor het bord van Stadsbierhuys De Waag in Doesburg. "We willen hiermee de aandacht vestigen op ons dorpscafé. Dat heeft op dit moment geen uitbater en die moet er natuurlijk wel weer komen. De Waag bestaat al sinds 1478, dat kan dus ook", zegt Sil van den Berg van Vesuvius.
Hieronder is te zien hoe Vincent door Vledder werd gereden. Tekst gaat daarna verder.
Vincent op de kar

Zoek het uit

Kwesties, tradities, gebruiken
vind je iets eigenaardig ruiken?
Stel ons die ene belangrijke vraag,
schroom niet en doe dat nog vandaag.
Stuur je bericht naar zoekhetuit@rtvdrenthe.nl en kijk hieronder.

Heb jij een tip voor ons?
Stuur een bericht, foto of video via WhatsApp of mail de redactie.