Dorpshuis, ontmoetingscentrum of multifunctioneel centrum: wat is de kerk van de toekomst?

Groenmarkt / Samenstroom / Oude Kerk
De Samenstroom in het centrum van Meppel heeft een grote renovatie gehad en is nu meer inzetbaar © RTV Drenthe / Stefan Klomp
Wat is de kerk van de toekomst? "Wie daar een antwoord op heeft, is gezegend, denk ik", antwoordt Frank van der Velde, namens de stichting Oude Drentse Kerken. Misschien is de Samenstroom in Meppel dichtbij dat antwoord.
"Ik denk het wel", reageert Gert Visser namens de Protestantse Gemeente Meppel, dat haar diensten in deze kerk houdt. De Samenstroom is niet alleen maar een kerk. Het gebouw heeft een paar jaar geleden een grote renovatie ondergaan. Er is een foyer bijgekomen, een bar, een garderobe, toiletten en bovenal zalen.
Visser: "Een kerkgebouw kost geld op zich. Als je alleen maar een eredienst erin houdt, dan kan het zijn dat je financieel in zwaar weer terecht komt. Maar als je het multifunctioneel kan inzetten en doordeweeks kan gebruiken, heb je alleen maar voordeel."
Hij krijgt bijval van kerkrentmeester Bé Hagedoorn: "Ik denk dat het belangrijk is. Ook zondag na de dienst blijven mensen veel makkelijker koffie drinken. Eerder was dat gewoon in de zaal en moest je bewust een ruimte in. Nu kom je vanuit de kerk in de foyer. Je blijft veel makkelijker even hangen."
Wat is de toekomst voor kerken in Drenthe?
Vroeger zat de Protestantse Gemeente Meppel in de Grote Kerk. Vanwege de hoge kosten heeft de gemeente die kerk vaarwel gezegd. Onlangs is deze kerk verkocht aan een uitvaartonderneemster. "Het verschil met de Grote Kerk is dat de sfeer heel anders is", constateert Visser. "De manier waarop we nu de dienst vormgeven, daar hadden we onvoldoende ruimte voor in de Grote Kerk. Je hebt toch ook nevenruimtes nodig, voor oppasdiensten, vergaderingen, kinder-nevendiensten. Dat was in Grote Kerk niet realiseerbaar."
Daar loopt de Baptistengemeente Meppel ook exact tegen aan. "We hebben de mogelijkheid om naar de Grote Kerk te gaan onderzocht", zegt voorganger Johan Otten namens de Baptistengemeente. "Maar de Grote Kerk is een te kleine kerk." De Baptistengemeente zoekt namelijk een nieuw onderkomen. Nu houdt het haar diensten in een schoolgebouw, Dingstede.
Er zijn ideeën om die school te verhuizen, maar de kerk loopt ook zelf tegen haar grenzen aan. De gemeente is groeiende. "Er kunnen hier in de aula van de school maximaal 450 mensen zitten. Op hoogtijdagen hebben we een tekort. We willen naar een zaal van 600 zitplaatsen." In de Grote Kerk kunnen maximaal 350 mensen.

Multifunctioneel centrum

Bovenal: "Je hebt er geen multifunctionele locatie. Er zijn geen bijzalen en die kan je er ook niet realiseren. Dus dat is geen optie voor ons." Het is een lastige zoektocht. "We zoeken geen typische kerk. Geen traditioneel gebouw, waarvan je zegt dit is een kerkzaal en dat is het. We zoeken echt een multifunctioneel centrum, waar je op zondag kerk kan zijn, maar waar je ook extra ruimtes bijhebt om doordeweeks te doen, ook wellicht in samenwerking met andere organisatie."
Een multifunctioneel centrum. Dat lijkt dé toekomst voor een kerkgebouw. Jarenlang stond de Waterstaatskerk in Bovensmilde leeg. In 2011 werd de stichting Oude Drentse Kerken eigenaar van de kerk. Een flinke renovatie volgde. "De aanbouw was in slechte staat, die is gesloopt en plaatsgemaakt voor nieuwbouw. Daar zitten alle faciliteiten in. Een keuken, kantine en vergaderruimte. Op die manier kan deze kerk heel breed gebruikt worden", zegt Frank van der Velde namens de stichting.
We hebben bewust gekozen voor stoelen in plaats van banken. Die kan je er makkelijk uithalen."
Bé Hagedoorn, Protestantse Gemeente Meppel
De stichting heeft ook Het Kleine Kerkje in Gieterveen, de Synagoge in Zuidlaren, de Nederlands Hervormde Kerk in Eext en Margarethakerk in Odoorn in beheer. Ze zet zich in voor instandhouding van de historische kerken in de provincie. "Dat is nodig omdat er steeds meer leegstand plaatsvindt. Daardoor treedt er verval op, dat willen we voorkomen. Het is belangrijk cultureel erfgoed."
Daarbij noemt de stichting het herbestemmen van een kerk tot woningen of appartementen een 'laatste redmiddel'. "Het kan een prima oplossing zijn, maar wij willen ze liever openhouden voor de samenleving."

Dorpshuis

Voor de kerken die de stichting in bezit heeft, probeert ze zo veel mogelijk de kerkelijke functie te behouden. Daarnaast worden er allerlei nevenfuncties ontwikkeld. "Dat zijn, in geval van Bovensmide, bijvoorbeeld concerten en bijeenkomsten. Zo blijft de kerk open door de lokale samenleving. Dat vinden we heel belangrijk." Want nu wordt de kerk in Bovensmilde weer gebruikt. Zowel voor diensten als in de vorm van een dorpshuis.
Een dorpshuis noemen ze De Samenstroom bij de Protestantse Gemeente Meppel niet. Daar spreken ze van een ontmoetingscentrum. Na de verbouwing sprak de gemeente de hoop uit dat het gebouw iedere dag open is. "De intentie is nog steeds om gebouw zo open mogelijk in onze maatschappij te zetten. Elke dag lukt nog niet, maar het gaat prima."

Activiteiten

Behalve de zalen is ook het kerkgedeelte zelf erg veranderd. De preekstoel is weg, daar staat nu een podium. Gert Visser: "Past in multifunctionele van dit gebouw. We kunnen podium leeghalen en daar allerlei andere activiteiten laten plaatsvinden." De typerende kerkbanken staan er ook niet meer. Die zijn verkocht. Bé Hagedoorn: "We hebben bewust gekozen voor stoelen. Die kan je er makkelijk uithalen, zodat je ruimte kan maken voor andere activiteiten zoals een beurs."
Andere activiteiten toestaan is bij de Baptistengemeente ook het geheim om te groeien. Johan Otten: "Naast de zondagochtenden hebben we verschillende initiatieven. Koffie-ochtenden, of een jongvolwassenencafé. We hebben een hele actieve jeugd, niet alleen van ons, maar ook jeugd van andere kerken zijn erbij betrokken. Die komen elke twee weken op vrijdagavond samen. Maandagavond een gebedsavond. We hebben cursussen. Het gaat alle kanten op."
En vindt daar maar eens plek voor. "In Meppel is dat extreem moeilijk. Er staan geen geschikte kerken te koop. Je bent al gauw aangewezen op samenwerking met andere partijen of nieuwbouw."

Heb je een nieuwstip, nieuwe informatie óf heb je een foutje gespot? Stuur een bericht, foto of filmpje via WhatsApp of mail de redactie.