Dag van de Moedertaal: de tongval aan de randen van Drenthe

Drents,dialect,woordenboek
Drentse dialecten vinden we onder meer aan de randen van de provincie © RTV Drenthe/Wolter Klok
Het is de dag van de Moerstaal. En die is natuurlijk voor iedereen net weer een beetje anders, afhankelijk van je woonplaats. Aan de randen van Drenthe zien we variatie in dialecten, denk bijvoorbeeld aan het aan het Schoonbörks, Stellingwarfs, Veenkoloniaals en Zuidwest-Drents.
We lichten hieronder belangrijke eigenschappen van deze vier dialecten uit.

1. Schoonebeek

We beginnen ons rondje langs de taalranden van Drenthe in Schoonebeek. Daar treffen we Bert Finke van de Historische vereniging Nei-Schoonebeek. Hij vertelt over een taal in de regio die inmiddels niet meer bestaat. "Schoonebeek was vroeger een een afgelegen dorp en de bevolking heeft altijd een eigen taal gehad", zegt hij.
De taal ontstond doordat mensen uit meerdere gebieden bij elkaar kwamen. Het ging natuurlijk om Schoonebeekers zelf, maar ook om bewoners van Vlieghuis en Padhuis. "Zij waren allemaal van Twente afkomstig", zegt Finke. "Terwijl de Schoonebeekers kwamen van het Dollard-gebied, het Ost-Friese gedeelte. Een mengelmoes van Gronings, Fries en Twents is Schoonbörks geworden. Rond 1900 werd dat nog gesproken, maar inmiddels is het uitgestorven. Dat komt doordat steeds meer mensen van buitenaf er gingen wonen."
De taal in Schoonebeek kenmerkt zich door kortere woorden en klinkers, weet Finke: "In het Drents is het eet'n maar hier is het et'n. Allemaal heel kort. Dus niet ketel, maar kettel. En niet lepel, maar leppel."

2. Stellingwarfs

Aan de andere kant van Drenthe, (voor)bij de grens met Friesland, wordt 'Stellingwarfs' gesproken. Ook al stap je de grens over, Stellingwarfs is absoluut geen Fries, benadrukt Abel Darwinkel van de Stellingwarver Schrieverronte. "Als je dat wel beweert, jagen we je met hooivorken de grens over", zegt hij lachend.
"Kom je in Diever en Smilde, dan hoor je ongeveer dezelfde taal als hier", vervolgt hij. "Natuurlijk zitten er wel verschillen in, maar het lijkt veel op elkaar. In de kop van Overijssel zeggen ze dat ze Steenwijks spreken, maar ook dat heeft overeenkomsten met het Stellingwarfs. In al deze gebieden wordt Nedersaksisch gesproken."
Een beroemde zin in de regio: 't water klatert tegen de glazen dat het zo davert. De ae-klank", zegt Darwinkel, "is kenmerkend voor het Stallingwarfs en het West-Drents."

3. Veenkoloniaals

Heel anders zijn de klanten in de Veenkoloniën. De Drenten daar horen vaak dat zij geen Drents spreken, maar Gronings. Dat is onjuist. Het is de taal die gesproken wordt in de vroegere Gronings-Drentse veenkoloniën, die deels in Groningen en deels in Drenthe liggen. Niet zo gek dus dat er Groningse invloeden zijn.
Wat het Veenkoloniaals kenmerkt? Het is wat rouwer en stoerder, weet muzikant Bert Hadders uit 2e Exloërmond. "Kolonisten kwamen hier met niks", zegt hij. "Zij gingen aan het werk en moesten een bestaan voor zichzelf opbouwen. Dat is wat anders dan honderd jaar in dezelfde familie rond een 'brinkie', waar je het met elkaar redden moet. Dan ben je wat voorzichtiger in de taal tegen elkaar. Hier is men wat korter voor de kop."

4. Zuidwest-Zuid-Drents

In de gemeente Hoogeveen spreekt men weer een hele andere variant: het Zuidwest-Zuid-Drents. Dit dialect heeft veel overeenkomsten met het Sallands en onderscheidt zich van andere Drentse dialecten door het gebruik van aa-klank, waar andere streektalen vaker de ao-klank hanteren.
Het Zuidwest-Zuid-Drents is nog wel het beste te herkennen aan de voltooid deelwoorden, vindt ook streektaalambassadeur Diana Huizing. "Bij een voltooid deelwoord als gedaan zeggen wij: dat heb ik edaone." Er wordt dus aan de voorkant een e toegevoegd.
En Huizing kan een Zuidwest-Zuid-Drent ook herkennen wanneer deze tot tien telt. "Als ik iemand hoor tellen en die zegt Veiere, dan moet die persoon haast wel uit de gemeente Hoogeveen komen."

Heb je een nieuwstip, nieuwe informatie óf heb je een foutje gespot? Stuur een bericht, foto of filmpje via WhatsApp of mail de redactie.