Stikstofprobleem is een schuifpuzzel zonder reservevakje

Het stikstofdossier is als een schuifpuzzel, maar dan niet met negen maar met 25 vakjes en er is niet één vakje open om echt mee te schuiven. Die beeldspraak geeft in één zin de complexiteit van het stikstofprobleem weer.

Provinciale Staten werd voor de zoveelste keer bijgepraat over stikstof. Wat in Drenthe leeft is het extern salderen van stikstofrechten: het opkopen of verkopen van rechten ten bate van een andere economische activiteit elders. Bij alle Statenleden staat het incident met de provincie Noord-Brabant - die een boerderij in Ruinerwold opkocht om aan stikstofruimte voor een logistiek park bij industriegebied Moerdijk te komen - nog helder op het netvlies.

Geen Brabantse toestanden

Gedeputeerde Henk Jumelet wil dat bij wet geregeld gaat worden dat provincies of bedrijven die van plan zijn elders stikstofrechten op te kopen dit verplicht vooraf moeten melden. Om toestanden zoals met Noord-Brabant te voorkomen of beter te regelen. Minister Carola Schouten heeft daar wel oren naar, maar die wet is er nog niet.

Jumelet wil verder bij extern salderen dat in ieder geval de plek - vaak een boerenbedrijf - een goede herbestemming krijgt of gesloopt wordt. Jumelet en de Provinciale Staten vrezen anders dat verloedering van het platteland ontstaat met alle gevaren voor ondermijnende criminaliteit zoals drugslaboratoria als voormalige boerenbedrijven in de verhuur gaan. Stikstofambtenaar Johnny de Vos: "We willen geen bungalowboeren, boeren die zelf in een bungalow verderop gaan wonen en hun bedrijf verhuren. En boerenbedrijven die tien jaar geen koeien hebben raken hun vergunning kwijt."

Misschien wel de belangrijkste voorwaarde voor extern salderen als het aan Jumelet ligt: het moet ook altijd bijdragen aan de stikstofdoelstellingen in Drenthe zelf.

Machtsmiddel?

Zolang het allemaal niet bij wet geregeld is, heeft de provincie een stok achter de deur: het niet aanpassen van de vergunning van de het bedrijf dat zich uit laat kopen, de stikstofsaldogever. Maar de vraag is of dit bij de rechter houdbaar blijft als het tot een juridisch gevecht komt.

Overigens zijn er op het provinciehuis op dit moment meer informatievragen van boeren die hun boerderij met stikstofrechten willen verkopen (aanbieders) dan van initiatiefnemers die stikstofruimte in Drenthe willen opkopen (vragers) zo weet stikstofambtenaar De Vos. En extern salderen is alleen mogelijk als er geen dieren of fosfaatrechten - dus mest - in het spel zijn.

Bij extern salderen krijgt de saldovrager 70 procent van de stiktofrechten, de ander 30 procent vervallen en komen ten goede aan stikstofneerslag vermindering in Natura 2000 gebieden. Lees hier meer over in- en extern salderen.

Stikstofneerslag van industrie kan van ver buiten onze provincie komen (Rechten: Provincie Drenthe)

Verleasen

Verleasen van stikstofruimte is eigenlijk hetzelfde als extern salderen maar dan tijdelijk en met minder strenge voorwaarden, leggen Jumelet en De Vos uit. Het is bedoeld om een tijdelijk probleem op te lossen, bijvoorbeeld als er een weg moet worden aangelegd waardoor de stikstofuitstoot - en dus ook de neerslag in dat gebied - anders tijdelijk omhoog zou gaan.

Maar het is ook bedoeld voor melkveehouders die willen omschakelen naar een andere bedrijfsvoering op hun boerderij. Het mag voor twee jaar, met in uitzonderlijke gevallen uitloop tot drie. De saldovrager mag tijdelijk 70 procent gebruiken (waardoor er minder stikstofneerslag is) en de saldogever krijgt aan het einde de volle 100 procent weer terug.

Legalisatie

Ondertussen zijn er nog 163 meldingen en 410 vergunningen onder het oude Programma Aanpak Stikstof (PAS) in Drenthe. De vergunningen zijn nog gewoon rechtsgeldig maar de 163 meldingen moeten nog gelegaliseerd moeten worden.

Onder PAS kon stikstofneerslag tot 1 mol per hectare per jaar met een melding afgedaan worden, maar na de uitspraak van de Raad van State, waarmee PAS van de baan was, is zo'n situatie feitelijk illegaal. Al deze 'te goeder trouw'-meldingen worden gelegaliseerd via vergunningen.

Los het niet op bij neerslag, maar bij de uitstoot

De maatregelen die echt de stikstofuitstoot fors kunnen verminderen zullen vanuit het Rijk moeten komen. Bijvoorbeeld de zogeheten bronmaatregelen, zoals de maximumsnelheid van 100 kilometer per uur op de snelwegen. Wat de provincies nu doen is lapwerk en maatwerk om de economie draaiende te houden.

Henk Jumelet wil eigenlijk dat de stikstofproblematiek niet opgelost gaat worden bij het eindpunt, daar waar de neerslag (depositie) is, maar daar waar de uitstoot (emissie) plaats vindt. "Aan het eind oplossen is veel te complex, bij de bron is het veel simpeler te regelen, gewoon verminderen. Net zoals bij milieuwetgeving." Drentse ambtenaren proberen die boodschap in Den Haag te laten landen, maar Jumelet weet ook dat daarvoor de wetgeving op de kop moet en dat gaat in Den Haag lang duren. "Dus moeten we ook maatregelen nemen voor morgen, volgend jaar en over drie jaar."

De Vos legt met de vergelijking van de schuifpuzzel - en het oplossen van de stikstofproblemen aan de achterkant - de vinger op de zere plek: "Je lost ergens één probleem op en daarmee komen er elders vijf nieuwe problemen bij."

Lees ook:

Deel dit artikel: