'Ook zonder verhoor kan Gerrit Jan van D. worden berecht'

Ook zonder verhoor, kan vader Gerrit Jan van D., van het boerderijgezin Ruinerwold, gewoon worden berecht. Dat zegt emeritus hoogleraar strafrecht Peter Tak. "Je zult alleen je stinkende best moeten doen om zijn verklaring af te nemen. Door zijn beroerte zal dat veel meer moeite kosten, maar onmogelijk is het niet."

De strafrechtgeleerde reageert daarmee op uitlatingen dat het strafrechtelijk onderzoek tegen Gerrit Jan van D. vastloopt, als de 68-jarige vader definitief niet verhoord kan worden door de politie als gevolg van zijn beroerte. Dat er dan ook geen rechtszaak tegen hem gevoerd zou kunnen worden, is onzin, zegt Tak.

Vrijheidsberoving en seksueel misbruik

Gerrit Jan van D. wordt verdacht van vrijheidsberoving van zijn negen kinderen en van mishandeling. Ze zouden onder psychische dwang jarenlang door hem zijn vastgehouden. Twee van de drie oudste kinderen, die niet in Ruinerwold hebben gewoond, zou hij ook seksueel misbruikt hebben. De beschuldigingen worden ontkend door Van D., zo zegt zijn advocaat. Maar de politie heeft de man tot nu toe niet kunnen horen, omdat communicatie moeizaam is.

Een jaar geleden werd het geïsoleerde gezin in een afgelegen boerderij aan de Buitenhuizerweg in Ruinerwold door de politie ontdekt. Jan Zon, de oudste zoon van de zes kinderen die daar woonden, had bij eetcafé De Kastelein in het dorp om hulp gevraagd. Op zijn aanwijzingen viel de politie maandag 14 oktober de boerderij binnen, en ontdekte daar de vader met nog eens vijf kinderen.

De huurder van de boerderij, de Oostenrijkse klusjesman Josef B. (59) werd die dag meteen aangehouden. Hij was al jaren steun en toeverlaat van het gezin. De vader werd twee dagen later gearresteerd, op verdenking dat hij z'n kinderen jarenlang tegen hun wil had vastgehouden. De zes kinderen die in de boerderij zaten waren ook nergens bekend. Drie oudere kinderen waren het gezin al eerder ontvlucht. Hun moeder was in 2004 overleden.

Niet praten door beroerte

De vader, die met zijn kinderen afgescheiden van de buitenwereld leefde volgens een eigen geloofsleer, heeft vier jaar geleden een beroerte gehad. Daardoor kan hij nauwelijks meer praten. Hij is halfzijdig verlamd. Zijn advocaat communiceert met Van D. vooral via ja knikken of nee schudden en met behulp van diens kinderen. Nader onderzoek van het Pieter Baan Centrum zal deze maand moeten uitwijzen of en hoe verhoor van Van D. mogelijk is. Het wachten is nog op de uitslag.

De vraag is of er voldoende bewijs is en zijn er getuigen. Alleen een verklaring van de verdachte is dan afdoende. En is het niet in woord, dan in gebaar."
Emeritus hoogleraar strafrecht mr. Peter Tak

Maar ook al blijkt politieverhoor volgens dat onderzoek niet mogelijk, volgens strafrechtgeleerde Tak zijn er 'tal van manieren om een verklaring te krijgen, zonder dat iemand gehoord wordt'. "Dat een zaak automatisch stukloopt zonder verhoor, dat is niet zo. Waar het vervolgens om draait is de vraag of er genoeg bewijs is in de zaak tegen hem, zijn er getuigen?" In de zaak tegen Gerrit Jan van D. zijn die getuigen er. Want enkele kinderen hebben inmiddels verklaringen tegen hem afgelegd bij de politie.

Verklaring nodig

Wat er wel moet gebeuren, zegt Tak, is dat er contact wordt gelegd met de verdachte, omdat deze een verklaring moet afleggen. "Dat kan met knikken, of schriftelijk. Ook doofstomme mensen kunnen verhoord worden en vervolgens berecht. Je moet wel duidelijke afspraken maken, hoe je het aanpakt met het vastleggen van die verklaring. Het kan via instemmend knikken met het hoofd of hand opsteken. Daar maak je van tevoren afspraken over. Je moet wel extra voorzichtig zijn met het opnemen van dergelijke verklaringen. Het is een zeer lastige situatie, je moet er harder voor werken voor zo'n verklaring, maar het is mogelijk."

Niet uniek

Ook is het volgens Tak van belang dat de verdachte begrijpt wat er gezegd wordt. "Maar als dat zelfs een probleem is, dan is het niet zo dat die persoon niet veroordeeld kan worden." Volgens Tak zijn er meer voorbeelden van verdachten die ondanks een beroerte toch voor de rechter hebben gestaan. "Het is dus niet uniek dat deze mensen, ondanks fysieke en mondelinge beperkingen, toch op een of andere manier verhoord worden. Er is verder geen aparte wettelijke regeling voor, maar je moet je stinkende best doen de verdachte zijn verhaal te laten doen. En dat hoeft niet in woord te zijn, dat kan ook in daad zijn, met dus handgebaren en knikken."

Hongerstaking Josef B.

Een ander probleem dat ook nog speelt in de zaak Ruinerwold is de hongerstaking van de tweede verdachte, de Oostenrijkse klusjesman Josef B. Hij weigert sinds een maand te eten, omdat de rechtbank hem niet wilde vrijlaten in afwachting van de inhoudelijke behandeling van de rechtszaak. B., die verdacht wordt van het medeplegen van de vrijheidsberoving, zegt dat hij onschuldig is. Hij zal de volgende rechtszitting in december niet halen, zo waarschuwde de klusjesman de rechters, "omdat ik dan dood ben."

'Zal niet leiden tot de dood'

Strafrechtgeleerde Tak verwacht niet dat de hongerstaking uiteindelijk zal leiden tot de dood van Josef B. "Hongerstakers zullen na verloop van tijd zoveel honger krijgen, dat ze echt wel de strijd staken. Dat is de ervaring. Maar doen ze dat niet en loopt hun leven gevaar, dan zal je als gevangenis iets moeten doen in overleg met het ministerie en de artsen", zegt Tak.

Dat er uiteindelijk naar het middel dwangvoeding wordt gegrepen, is volgens Tak 'het allerlaatste wat ze doen'. "Voordat ze onder dwang voeding gaan toedienen, zullen ze eerst er alles aan doen om iemand op andere gedachten te brengen, zodat ze toch weer gaan eten. Dat lukt meestal wel. Het aantal keren dat er in zo'n geval dwangvoeding is toegediend, dat is maar heel weinig. En heel veel van die hongerstakingen komt niet eens naar buiten. Dat houden gevangenissen binnenskamers."

Wil je alles lezen over het gezin dat jarenlang geïsoleerd zat in een boerderij in Ruinerwold? Bijvoorbeeld over de beschuldigingen aan het adres van vader Gerrit Jan van D. en klusjesman Josef B.. Of wil je meer lezen over het leven van het gezin dat ook in Hasselt, Zwartsluis en Meppel woonde? Bekijk dan het dossier hierover.

Deel dit artikel: