Val van het kabinet 'maakt voor de corona-aanpak helemaal niets uit'

Kabinet Rutte III is vandaag gevallen. Naar aanleiding van het vernietigende rapport over de toeslagenaffaire heeft Mark Rutte vanmiddag zijn ontslag ingediend bij de koning.

Met nog twee maanden te gaan tot de landelijke verkiezingen zou het kabinet sowieso op korte termijn demissionair worden. Door de val van het kabinet is dit nu gebeurd in een kwetsbare periode voor ons land, middenin de coronacrisis.

Ontslag in overweging

Mentko Nap is docent staatsrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen. "De premier heeft het ontslag aangeboden van zichzelf en de ministers en staatssecretarissen aan de koning. De koning heeft dit vervolgens in overweging genomen zoals dat heet. Zolang de koning het ontslag niet accepteert, zijn alle ministers en staatssecretarissen gewoon in functie." Uitzondering is Eric Wiebes. De minister van Economische Zaken verdwijnt helemaal van het podium vanwege zijn rol als staatssecretaris van Financiën in het vorige kabinet en de rol die hij speelde in de toeslagenaffaire.

Het kabinet is na het in overweging nemen van het ontslag door de koning demissionair. Nap: "Regeren is als tweecomponentenlijm. Er is een handtekening van de koning én een handtekening van de minister nodig. Als één van de twee ontbreekt, dan plakt de lijm niet. Daarom kan de koning het ontslag niet direct accepteren. Dat zou betekenen dat het land stuurloos is."

Maar wat gebeurt er dan wel nu het kabinet officieel is opgestapt? "Er worden geen nieuwe plannen gemaakt, maar het demissionaire kabinet doet wat nodig is in het landsbelang. De aanpak van corona is zeer urgent. Voor de rest is het gebruikelijk dat de Tweede Kamer en de Eerste Kamer een lijstje maken van onderwerpen die ze over de verkiezingen heen willen tillen. Met deze controversieel verklaarde onderwerpen wordt dan even niets gedaan."

Alles gaat door

Een demissionair kabinet is volledig bevoegd om te handelen, volgens Nap. "De coronamaatregelen blijven gewoon gelden. Nieuwe maatregelen kunnen als dat nodig is nog steeds ingevoerd worden, zolang dat binnen de wet is. Er kan nog steeds gehandhaafd worden op dingen als de mondkapjesplicht. Boetes moeten ook gewoon betaald worden, dat is allemaal nog steeds rechtsgeldig. Dus eigenlijk merken de mensen thuis er niet veel van."

Alles gaat dus gewoon door, met uitzondering van de onderwerpen die controversieel verklaard worden. "En uit de reacties vanuit het politieke midden is al te proeven dat er in de aanpak van corona schouder aan schouder opgetrokken wordt. Dat zal dus zeker niet controversieel verklaard worden."

In sommige gevallen moet de Kamer instemmen voor er nieuwe coronamaatregelen ingevoerd kunnen worden. "Je zou wel kunnen verwachten dat er nu misschien iets eerder op de rem getrapt wordt, omdat er geen rekening meer gehouden hoeft te worden met de coalitiedrang. Hierdoor kunnen de politici hun eigen afweging gaan maken in plaats van het meerderheidsbelang in de coalitie voor ogen te houden", legt Nap uit.

Forse tik op de vingers

Maar als er dus eigenlijk niets verandert, waarom dan toch opstappen? Nap: "Het is een politiek signaal dat afgegeven wordt hiermee. Nee, de slachtoffers van de toeslagenaffaire schieten er feitelijk niets mee op. Ze krijgen hun geld niet eerder of later door het vallen van het kabinet."

"Het belangrijkste signaal is gericht aan de ambtelijke organisatie. Die krijgt hiermee een heel forse tik op de vingers. Het is de ultieme consequentie, het betekent dat ze gefaald hebben als organisatie en dat dat hun hoogste baas de kop heeft gekost."

Lees ook:

Meer over dit onderwerp:
kabinet corona toeslagenaffaire
Deel dit artikel: