OM: 'Zaak tegen Ruinerwold-vader moet gestopt worden'

De rechtszaak tegen Ruinerwold-vader Gerrit Jan van D. moet gestopt worden. Dat zei de officier van justitie vanochtend in de rechtbank in Assen. Volgens het Openbaar Ministerie heeft Van D. geen kans op een eerlijk proces, vanwege de zware hersenschade die hij heeft overgehouden aan een beroerte die hij ruim vier jaar geleden heeft gehad.

Volgens deskundigen die Van D. hebben onderzocht, is hij vanwege de gevolgen van een beroerte niet goed in staat de zaak te begrijpen en zich te verdedigen. Daardoor heeft hij volgens het OM geen kans op een eerlijk proces, zoals dat is vastgelegd in het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). Het OM heeft de rechtbank gevraagd zich niet ontvankelijk te laten verklaren.

Vrijheidsberoving

De 68-jarige man wordt verdacht van jarenlange vrijheidsberoving van al zijn negen kinderen, van mishandeling en van seksueel misbruik van twee van de oudste kinderen. De laatste tien jaar, tot hun ontdekking in oktober 2019, woonde Van D. met de jongste zes kinderen in een afgelegen boerderij in Ruinerwold. De zes jongsten waren nergens geregistreerd, de drie oudsten wel. Daarvoor woonde het gezin in Meppel, Staphorst, Zwartsluis en Hasselt.

Uit een hersenscan en uitgebreid onderzoek door een psychiater, psychologen en een logopedist blijkt dat Van D. onder meer lijdt aan afasie, een spraak- en taalstoornis. Hij reageert door 'ja' te zeggen of nee te schudden, maar vaak op losse woorden. Hele zinnen begrijpen is lastig voor hem en ook is niet duidelijk wat hij wel en niet begrijpt en of hij ook 'ja' bedoelt als hij ja zegt. Schrijven en typen lukt ook niet goed, waardoor gebruik maken van hulpmiddelen, zoals een spraakcomputer of een speciale app, geen optie is.

Artikel 6 EVRM

Officier van justitie Diana Roggen vertelde in de rechtszaal dat artikel 6 van het EVRM onder meer inhoudt dat een verdachte aanwezig moet kunnen zijn bij zijn proces, het moet kunnen volgen en actief moet kunnen deelnemen, zoals vragen kunnen beantwoorden. "Ook moet hij in staat zijn om zijn lezing van de feiten aan zijn raadsman te kunnen geven, en hem kunnen wijzen op zaken die van belang zijn voor de verdediging", aldus Roggen.

"Het is uitgesloten dat hij het proces inhoudelijk zou kunnen volgen, maar het gaat veel verder dan dat. Het gaat erom dat hij moet kunnen reageren en moet kunnen deelnemen", legde de officier uit. "Hij zal enkel in staat zijn te reageren op vragen van ons en van de rechters, en niet om zelf dingen te zeggen die hij belangrijk vindt. Bovendien kan hij alleen reageren op eenvoudige gesloten vragen." Volgens Roggen is Van D. geen zwijgende en ontkennende verdachte, "maar hij kan niet verklaren."

Kortere baard

Als voorbeeld van hoe lastig communiceren gaat met de verdachte, haalde de officier een voorbeeld aan van toen de logopedist een gesprekje met Van D. probeerde te voeren over zijn baard, die opeens korter was. "Hij kon niet duidelijk maken waarom dat was. Hoe moet hij dan vragen over zijn complexe gedachtegang rondom zijn geloof uitleggen?" Volgens Roggen zit de man als het ware gevangen in zijn eigen brein. Verder kan de man ook fysiek een rechtszaak niet aan, dat is veel te vermoeiend door alle gezondheidsschade.

Van D. zag zichzelf als aartsvader en zijn kinderen als aartskinderen, die uitverkoren waren. Vanuit zijn geloof gaf hij de jongste zes kinderen niet aan bij de burgerlijke stand en leefden ze in Ruinerwold compleet afgezonderd van de buitenwereld. Hij was ervan overtuigd dat de wereld over vijftig à zestig jaar vergaat.

Wel strafbare feiten gepleegd

Dat het OM de strafzaak door de rechtbank wil laten stopzetten, betekent volgens Roggen niet dat hij geen strafbare feiten heeft gepleegd. "Hij heeft met zijn gedrag de grenzen van het toelaatbare ver overschreden. Geen enkel geloof rechtvaardigt het opsluiten, mishandelen en misbruiken van kinderen."

De officier zei ook dat het OM begrijpt dat het voor de vier oudste kinderen - de zoon die in Ruinerwold uiteindelijk hulp zocht bij een café, en twee oudere broers en een zus die eerder het gezin ontvluchtten - een hard gelag is als de zaak zonder berechting eindigt. "Zij hebben in al hun kwetsbaarheid verklaard over de vreselijke dingen die hen zijn overkomen, met gevolgen tot op de dag van vandaag, en willen graag dat hun vader wordt vervolgd. Ze willen dat een rechter concludeert, dat wat hun vader gedaan heeft, niet normaal is. Tot die vaststelling gaat het nu niet komen."

Niet voor niks geweest

Toch benadrukte Roggen dat geen strafvervolging niet betekent dat de zaak zinloos is geweest, omdat de jongste kinderen wel uit hun gevangenschap zijn gehaald en geestelijke en lichamelijke verzorging hebben gehad. "Er is veel ten goede veranderd sinds 14 oktober 2019, toen ze met hun vader uit de boerderij zijn gehaald. De oudste kinderen durfden te spreken, het geheim is doorbroken, ze zijn uit een onveilige en bizarre situatie gehaald, ze hebben een bestaan gekregen, ze staan in het persoonsregister en ze hebben nu keuzevrijheid. En als de jongste vijf weer willen leven met hun vader, is dat hun keuze", aldus het OM. Volgens Roggen staat de diepe geloofsovertuiging vast, maar ziet ze geen gevaar op herhaling van de gebeurtenissen.

De advocaten van Van D. vroegen de rechtbank de vader vrij te laten. Hij zit inmiddels zestien maanden vast. De jongste vijf kinderen willen, als hun vader vrijkomt, weer bij hem gaan wonen. "Ze hebben nu zestien maanden kunnen proeven aan een ander leven. Dat ze hiervoor kiezen, is gewoon hun goed recht. Als ze de geloofsovertuiging van hun vader willen volgen, staat hen dat vrij. Ze zijn meerderjarig, dat is hun keuze."

Verrast

Advocaat Robert Snorn van Gerrit Jan van D. liet na afloop van de zitting weten 'verrast' te zijn over het standpunt van het OM. Snorn's inzet was van meet af aan dat berechting van zijn cliënt niet mogelijk is, door alle gezondheidsschade als gevolg van diens beroerte."Inhoudelijk zijn we het met elkaar eens, er is geen eerlijk proces mogelijk, dat is de kern waar het hier om gaat."

Op 4 maart doet de rechtbank uitspraak of de zaak tegen Gerrit Jan van D. definitief stopt.

Lees ook: