Een 'gewoon' document levert boek op over communistisch verzet in Drenthe

Groningen had er al een boek over, en ook Friesland volgde. Maar over het communistisch verzet in Drenthe was nog niets geschreven. Voor oud-geschiedenisleraar Wim Ensing uit Elim voelde dat als een hiaat. Hij ging daarom op zoek naar het Drentse verhaal. Na vier jaar ligt het resultaat vanaf woensdag in de boekhandel.

Als vrijwilliger bij het Drents Archief liep Ensing tegen een oud-krantenbericht aan over de uitslagen van de gemeenteraadsverkiezingen in 1935. Daar bleek een communist een zetel te krijgen in de gemeenteraad van Peize. "Dat kan helemaal niet, dacht ik als eerste", vertelt Wim Ensing in het Radio Drenthe-programma Cassata.

Verbaasd

"Ik ben geboren in Peize, en in de jaren dertig was er in de Peizer gemeenteraad geen plek voor uitersten. De partijen stonden juist dicht bij elkaar. Daarom was het toch vreemd, dat er zomaar ineens een communist in de gemeenteraad kwam."

Verbaasd als hij was, ging Ensing toen verder op zoek naar wie die man precies was. Het bleek Piet Beuker te zijn, en hij sprak daarover met diens dochter, Corien Beuker. De Peizer communist kon trouwens uit handen van de Duitsers blijven, door thuis onder te duiken in een kast die zijn veertienjarige zoon voor hem had getimmerd.

De omslag van boek (Rechten: Uitgeverij Van Gorcum)

Dat het boek qua inhoud geworden is wat het geworden is, komt niet door alleen het gesprek met de dochter van Beuker. Per toeval kwam de auteur via via vervolgens ook in contact met een kleinzoon van de bekende Asser communist Sjerp Weima, die zelf ook Sjerp Weima heet.

Document bleek dagboek

Weima zat namens de CPN van 1935 tot 1939 in de gemeenteraad in de provinciehoofdstad. "Ik belde met de kleinzoon en kreeg van hem te horen dat binnen de familie Weima al die tijd een document was bewaard. Hij zei dat het maar een gewoon document was", zegt Ensing. "Maar het was helemaal geen gewoon document, het was een dagboek waarin Sjerp Weima zijn ervaringen beschreef in de Nederlandse en Duitse kampen, die hij uiteindelijk overleefde. Het was heel uitgebreid, zo rond de 40 pagina's. Ik ging door het plafond, het was echt een uniek document."

18 Drentse communisten opgepakt

Daar bleek uiteindelijk uit dat Sjerp Weima is gearresteerd tijdens Operation Barbarossa, eind juni 1941. Hij werd samen met een aantal andere Drentse communisten vastgezet in de marechausseekazerne aan de Beilerstraat, en ging daarna op transport. "De Duitsers vielen in juni de Sovjet Unie binnen, en communisten werden toen ook de grote vijand van de Duitse bezetter. In Nederland zijn op dat moment zo'n 400 communisten gearresteerd, in Drenthe waren dat er toen vijf."

Het meest waardevolle uit het document van Weima bleken de namen die werden genoemd. Ensing heeft het hele document van voor naar achter gelezen. "Ik moest van Weima junior er wel een flinke borrel bij drinken. En na het lezen was ik heel gemotiveerd." Uiteindelijk beschrijft Ensing het verhaal van achttien communisten uit Drenthe.

Jacht op communisten

Het verzet van de Drentse communisten bestond volgens Ensing vooral uit het verspreiden van anti-Duitse propaganda. "Ze plakten strookjes op lantaarnpalen, verspreidden pamfletten met anti-Duitse leuzen, en ze hielpen onderduikers. Maar de Duitsers maakten eigenlijk al jacht op communisten sinds de februaristaking, want die was door de CPN geïnitieerd. De Duitsers kregen lucht van een nieuwe dreigende staking op 6 maart, en dan over het hele land. Om dat te voorkomen pakten ze toen ook al heel wat communisten op."

Lijst met communisten

Ensing beschrijft in zijn boek het lot van leidinggevende communisten uit Drenthe, die naar Duitse kampen werden afgevoerd. Ze werden in 1941 de Duitsers op een presenteerblaadje aangereikt. "Het is best schokkend eigenlijk", zegt Ensing. "De meeste communisten stonden al op een lijst die al in 1939 door de Nederlandse overheid zelf was opgesteld."

De namen waren destijds volgens Ensing verzameld, omdat de mensen te boek stonden als links-extremistisch, en daarmee door ons eigen land werden beschouwd als staatsgevaarlijk. "En zo konden de Duitsers heel makkelijk aan de namen van die communisten komen, en ze arresteren."

Handige manier

De lijsten zouden zijn gemaakt door burgemeesters en politiecommissarissen. Bedoeling was dat ze vernietigd zouden worden, toen de Duitse bezetter ons land binnenviel. Maar dat is niet altijd gebeurd. "Misschien wel, omdat sommige overheden het wel een handige manier vonden om zo van de communisten af te komen", stelt Ensing.

Alle namen die op deze lijst staan worden in het boek van Ensing genoemd. Zes van de achttien zijn uiteindelijk levend teruggekomen. "Ze hebben stuk voor stuk nog geprobeerd terug te komen in de maatschappij, maar ze waren te getraumatiseerd", besluit Ensing.

Het boek Communistisch Verzet in Drenthe is uitgegeven door Koninklijke Van Gorcum in Assen. Woensdag wordt het eerste exemplaar officieel gepresenteerd.

Luister het volledige gesprek met Ensing hier terug.

Meer over dit onderwerp:
Wim Ensing Communistisch verzet in Drenthe
Deel dit artikel: