Van kastje naar de muur bij oplossing overlast veiligelanders in trein en bus

Hoe staat het met het regionale vervoersverbod voor de veiligelanders die overlast veroorzaken op de treinen van Emmen naar Zwolle en de bussen van Emmen naar Ter Apel? En zijn er in Europa voorbeelden van de aanpak van dit soort overlast?

Die vragen stellen VVD-Tweede Kamerleden Wahid Minhas en Dennis Wiersma aan de staatssecretaris voor Jusitie en Veiligheid Ankie Broekers-Knol, en de minister van Infrastructuur en Waterstaat Cora van Nieuwenhuizen.

Wordt wel alles uit de kast gehaald om de overlast die al jaren duurt te beperken en op te lossen? Dat is de teneur van de vragen van Minhas en Wiersma. De Kamerleden denken dat gemeenten, provincies en andere betrokken partijen naar elkaar blijven wijzen en er niks wordt opgelost.

Oplossingen kwamen en gingen

Al jaren zijn er problemen met zogeheten veiligelanders, oftewel asielzoekers die geen kans maken op een verblijfsstatus. Deze groep wil niet betalen voor de bus en treinritten. Er kwamen boa's in de bussen, en bij de eindhaltes. Ook kwam er een speciale asielbus tussen het AZC Ter Apel en Emmen.

Maar er zijn nu steeds minder boa's in de bussen en op de dienstregeling van de asielbus is fors bezuinigd. Daardoor zitten de veiligelanders weer in de normale OV-bussen.

Enquête: chauffeurs voelen zich onveilig

Uit een enquête onder tachtig chauffeurs van Qbuzz die de lijnen 72 en 73 rijden langs het AZC ter Apel bleek dat negen van de tien buschauffeurs zich onveilig voelen op die ritten. Vakbondsbestuurder Edwin Kuiper van FNV Streekvervoer is helder over de oplossingen: "Chauffeurs geven aan dat de aanwezigheid van boa's helpt om het aantal incidenten terug te dringen en de chauffeurs een gevoel van veiligheid te geven. En de speciale asielzoekersbus moet gewoon de hele dag gaan rijden, van de eerste tot de laatste trein."

Overheden wijzen naar elkaar

De FNV stuurde over de uitkomsten van de enquête een brandbrief aan Gedeputeerde Staten. Die zien het probleem maar verwijzen naar andere overheden: voor de boa's "is ook een eenmalige financiële bijdrage van het Rijk ontvangen omdat de extra inzet niet ten koste kan gaan van de exploitatiegelden voor het openbaar vervoer. De inzet van de boa's heeft er mede toe geleid dat het aantal incidenten tot onder het niveau van 2016 is gedaald. Gelet op het lage aantal incidenten is, in overleg met alle betrokken partijen, gekozen voor een optimale inzet en niet voor een maximale inzet van boa's", zo schrijven GS.

De pendeldienst heeft volgens GS "zijn nut vooral in 2019 bewezen. De druk op lijn 73, en daarmee ook het aantal incidenten op die lijn, is sindsdien fors afgenomen. De pendeldienst wordt gefinancierd door het ministerie van Justitie & Veiligheid en de uitvoering ligt bij de gemeente Westerwolde. Voor 2021 is de financiële bijdrage vanuit het rijk verminderd waardoor ook het aantal ritten per dag omlaag is gegaan."

Arriva

Als de veiligelanders in Emmen overstappen van de bus op de trein schuift het probleem van het zwartrijden en de overlast door naar het bordje van Arriva. Ook Arriva heeft al maatregelen genomen. Zo rijden er vaker twee stewards op een trein, maar dat werkt volgens de vervoerder, het treinpersoneel en vakbond VVMC nog onvoldoende. Bovendien rijden er door de dubbele inzet ook treinen rond waar geen steward is en dan staat een machinist er bij een incident helemaal alleen voor.

Arriva en de VVMC hebben daarom bij de provincies Drenthe en Overijssel om geld gevraagd voor meer boa's. Die moeten op de perrons in Emmen en Zwolle permanent vervoersbewijzen controleren. Want als je de zwartrijders uit de trein kunt houden heb je in ieder geval tijdens de rit geen overlast. Ook moeten er vliegende teams komen op beide stations om treinpersoneel te helpen dat in moeilijkheden komt. En mogelijk worden de treinstewards opgeleid tot boa's met geweldsbevoegdheid, want die hebben ze nu niet. De aanpak van overlast door veiligelanders op trein Emmen Zwolle kost volgens Arriva 1,5 tot 2,4 miljoen euro.

Van het kastje naar de muur

"We hebben het gevoel steeds van het kastje naar de muur te worden gestuurd" zegt het Drentse VVD-statenlid Karin Zwaan. "En oplossingen zijn steeds tijdelijk totdat het geld weer op is." Samen met haar Overijsselse collega Lex Schukking probeert ze al een tijd beweging te krijgen in het weerbarstige dossier. Ook de PVV en JA21 steunen volgens Zwaan de VVD. "De tijd van brieven schrijven en heen en weer praten is wel voorbij", aldus het VVD-statenlid. Ze wil een permanente oplossing.

Op 16 juni komt de overlast van veiligelanders op de treinen en bussen aan de orde in Provinciale Staten. Bestuurder Kuipers van FNV Streekvervoer Kuipers gaat in ieder geval inspreken.

Lees ook: