Een jaar zakencollege Hoogeveen: bestuurlijke kwaliteit moet blijven

Het zakencollege in Hoogeveen zit er vandaag precies een jaar. De vier wethouders die zijn aangesteld vanwege hun kwaliteit en niet om hun politieke kleur, kijken positief terug op het afgelopen jaar, net zoals ondernemers in Hoogeveen. Woningcorporatie Domesta vreest de gevolgen voor de arme kant van Hoogeveen en een hoogleraar bestuursrecht vindt dat een zakencollege alleen bestemd is voor een crisissituatie.

Het zakencollege kwam er toen Hoogeveen vorig jaar in een politieke crisis zat en met een miljoenentekort kampte. De gemeente had jarenlang boven zijn stand geleefd en twee wethouders waren opgestapt. Twee formateurs maakten vorige zomer met de gemeenteraad een meerjarenplan om de boel weer op orde te krijgen, onder aanvoering van vier wethouders die op basis van hun competenties werden geselecteerd.

Weer rust en stabiliteit

Het zakencollege zelf is enthousiast. "Als ik met mezelf begin, dan kan ik zeggen dat ik het harstikke leuk vind om te doen. Dat is mooi, maar belangrijker is hoe het Hoogeveen is bevallen en wat de resultaten voor Hoogeveen zijn. Ik denk dat het gelukt is om een stukje rust en stabiliteit terug te brengen en ik denk dat dit goed is voor ons allemaal in Hoogeveen", zegt wethouder Werner ten Kate.

Ook wethouder Jan Zwiers, die voor deze functie zijn baan als directeur van FC Emmen opzegde en eerder wethouder financiën was in Coevorden, heeft het naar zijn zin: "Ik vind de sfeer goed. We hebben een leuk team en goed contact met de raad. En goed contact met de samenleving, is mijn overtuiging. Ik vind het echt een heel plezierige opdracht."

Bestuurlijk op de rails

Wat vindt Janita Tabak, die eerder toezichthoudende functies in de woon- en cultuursector vervulde en raadslid was in Kampen? "Ik vind het ontzettend leuk om in dit team en voor deze gemeente te werken. De samenwerkingsorganisatie De Wolden Hoogeveen vraagt veel aandacht. Net zoals de bezuinigingen op de wmo en in de culturele sector. Volgens mij maken we daar nu de goede stappen. Ik hoor wel geluiden uit het veld dat we het goed doen, maar ik hoor ook de zorgen van mensen over de financiële situatie van Hoogeveen en zorgen van mensen die te maken hebben met bezuinigingen."

"Ik denk dat wij als zakencollege samen met de raad het gemeentebestuur op de rails hebben gezet. Ik denk dat het karretje nog niet echt in beweging is, dat een aantal wielen op de rails zit en een aantal wielen er nog naast zit, maar als we even doorzetten kunnen we de trein goed in beweging krijgen", zegt Derk Reneman, eerder wethouder in de gemeente Haarlemmermeer.

Burgemeester Karel Loohuis is ook tevreden met de wethouders van buitenaf: "Men is on speaking terms met elkaar. De raad wordt op een heel goede manier geïnformeerd en meegenomen en mag nu de kaders stellen. Dat is ook hun taak, eigenlijk."

Ondernemers: zakencollege, blijf!

Ondernemers zijn eensgezind positief over het zakencollege, want twee maanden geleden presenteerden drie ondernemersclubs gezamenlijk hun toekomstvisie tot 2026 en daarin riepen ze het zakencollege op om te blijven. "De samenwerking met het zakencollege is goed. We hebben periodiek afstemming met meerdere wethouders over onderwerpen. Hier staat een tevreden voorzitter", zegt Jan Stam, voorzitter van Binnenstad Hoogeveen.

De ondernemers zouden het liefst zien dat het zakencollege langer aanblijft. "Ze zijn nu een jaar verder en we zien de eerste positieve resultaten. De begroting ziet er al heel anders uit. Maar ze zijn nog niet klaar. We vinden het te vroeg om volgend jaar na de verkiezingen weer een nieuw college te vormen vanuit de reguliere situatie, waarbij de winnende partijen een bestuurder aan kunnen leveren. Je gaat een voetbalteam in de basis ook niet verwisselen na de tweede wedstrijd en verwachten dat je kampioen wordt. Dat is hier net zo. Als we ervoor kiezen om Hoogeveen weer gezond te krijgen, dan vind ik dat je dit team moet laten staan en de klus af moet laten maken."

Bert Moormann, directeur van woningcorporatie Domesta, laat in een blog weten dat hij het tijd vindt voor een ander college. "Laat ik vooropstellen dat het zakencollege erg goed werk doet en dat het ook erg nodig is op dit moment, maar volgend jaar zijn er verkiezingen en dat lijkt me een mooi moment om het stokje over te dragen aan een nieuw college dat is gekozen door de inwoners en die de klus afmaakt", zegt hij in een toelichting.

Moormann ziet namelijk ook nadelen aan het zittende college. "Het wordt heel financieel gestuurd. Dat is ook even nodig, want het gaat om veel geld. Maar wil je fundamenteel dingen veranderen, dan moet je terug naar het beleid. Dan moet je de strategie veranderen. Dan moet je kiezers weer aan het woord laten en die moet je keuzes laten maken. En die gaan verder dan alleen de euro's."

Vrees voor situatie minima

In zijn blog neemt hij het op voor Hoogeveners die niet in staat zijn voor zichzelf op te komen, waar de ondernemers dat wel zijn. "Als sociale verhuurder zien wij een grote groep mensen die afhankelijk is van inkomensondersteuning van de gemeente. Wij vrezen dat mensen in Hoogeveen niet meer mee kunnen doen als die inkomensondersteuning wegvalt. En dat zou ik doodzonde vinden."

Hij vindt dat het weer tijd is voor een college dat keuzes maakt voor de lange termijn. "Hoogeveen staat voor grote keuzes, zoals in het sociaal domein en ook wat betreft de woningmarkt. Er moeten meer huizen komen. Zo is er het Deltaplan voor het Noorden waarin een getal van 220.000 wordt genoemd voor Noordelijk Nederland. Dat zijn grote keuzes waar de Hoogevener zich over moet uitspreken."

Geen geld

Wethouder Reneman waarschuwt dat geld de komende jaren wel een hoofdthema van de gemeenteraad zal blijven. "Het gaat nu beter met de begroting, maar er zitten nog steeds heel grote risico's in. Dat betekent dat de samenleving, de ondernemers, de raad en het bestuur er met elkaar de schouders onder moeten zetten om de financiële situatie goed te krijgen. Dan heb ik het dus niet over goed te houden. Dat is een opgave die nog jaren zal duren. Welk college en welke raad er ook komt na de verkiezingen."

Voorzitter Bert Bouwmeester van de Cliëntenraad Sociale Zekerheid Hoogeveen verwacht niet dat het veel uitmaakt voor de positie van minima of het zakencollege aanblijft of niet. "Het geld is er gewoon niet."

Zakencollege blijft uitzondering

Het zakencollege laten blijven na de verkiezingen, kan dat eigenlijk wel? Dat leggen we voor aan Herman Bröring, hoogleraar bestuursrecht bij de Rijksuniversiteit Groningen. "De gemeenteraad zou kunnen besluiten om weer mensen van buiten te benoemen als wethouder. Op zichzelf kan dat. Het is wel opmerkelijk omdat er nu al een zakencollege is. Persoonlijk ken ik geen voorbeelden van een zakencollege dat na de verkiezingen is gecontinueerd."

Hij vindt dat je voor een zakencollege wel goede argumenten moet hebben. "Het is wel de uitzondering op de regel. Een zakencollege heb je vooral in heel moeilijke tijden. Als er dreiging is van financieel toezicht, dan moet je de boel zakelijk aanpakken, saneren. Als die klus is afgerond en de boel staat weer op de rit, dan zou een normaal college wat meer in aanmerking komen, vind ik."

Wethouder Reneman wuift de opmerkingen van de hoogleraar weg. "Een zakencollege is een heel nieuw fenomeen. Daar is nog geen wetenschappelijk onderzoek naar gedaan. En volgens mij baseren hoogleraren zich op onderzoeken. Dus ik beschouw dat als een opinie."

De kiezer bepaalt wie het voor het zeggen krijgt in Hoogeveen (Rechten: RTV Drenthe)

Wil het zakencollege zelf eigenlijk aanblijven? Op die vraag komt een naar het lijkt ingestudeerd politiek correct antwoord: het is aan de nieuwe gemeenteraad om dat te beslissen. Alleen wethouder Tabak durft een voorschot te nemen. "Als de nieuwe gemeenteraad een beroep op ons doet, dan zal ik dat zeker serieus overwegen. Ik vind het werk leuk en belangrijk en ik heb ook zeker nog wel wat te doen. Ik verwacht niet dat het werk tegen de verkiezingen al helemaal af is."

De kosten van het zakencollege zijn overigens niet hoger dan van een regulier college. RTV Drenthe heeft opgevraagd wat voor vergoeding de wethouders afgelopen jaar hebben gekregen en hoe het zit met hun onkosten en declaraties. Uit dat overzicht is op te maken dat het om een reguliere (onkosten)vergoeding gaat en dat daarnaast geen declaraties zijn gedaan.

De gemeenteraad uit zich positief over het zakencollege en voert de komende tijd gesprekken over hoe het verder moet met Hoogeveen na de verkiezingen. De meeste partijen zijn het erover eens dat kwaliteit bij het kiezen van bestuurders een belangrijke factor is.

Weer eigen wethouders?

Gemeentebelangen, met acht van de 31 zetels de partij met de meeste zetels in Hoogeveen, is er nog niet uit of het zakencollege mag blijven. "Misschien is het ook wel weer tijd voor eigen wethouders. De strijd is nog niet gestreden. Niets ligt vast. Eerst zijn er verkiezingen, dan ontstaat een plaatje en de nieuwe gemeenteraad beslist uiteindelijk", zegt fractievoorzitter Hilma Hooijer-Everts.

Erik-Jan Kreuze van het CDA, dat zeven zetels heeft, merkt op dat het zakencollege de wind mee heeft. "Er is serieus meer geld gekomen vanuit het Rijk voor corona en jeugdhulp. Prijs niet de wind, maar wel de koers. Wij vragen ons wel af of we doen wat nodig is. Daar zitten wel zorgen. Een vooruitstrevende rol van het college vinden we belangrijk. We staan open voor vernieuwing. Zo wil ik het best hebben over een raadsakkoord. Onderzoek alle dingen, maar behoud het goede. Onze leden moeten zich hier na de verkiezingen maar over uitspreken."

De VVD, met vier zetels in de raad, staat wel open voor verlenging van de termijn van het zakencollege. "Deze raad gaat daar niet over. Maar ik vind dat je de kennis die ze hebben opgedaan niet ineens overboord moet gooien", zegt Arend Steenbergen. Zijn collega-raadslid Hetty Pullen van de ChristenUnie, een partij met drie zetels, gaat er niets over zeggen tot na de verkiezingen.

Nu alvast afspraken maken

De drie zetels tellende SP zegt dat het zakencollege uitstekend is bevallen. "Als het aan mijn fractie ligt mogen ze langer blijven. Het belang van stabiel bestuur is groot. We zouden de volgende raad een overgangsdocument kunnen meegeven. De kiezers kiezen de partijen, maar niet een bepaald persoon als wethouder", zegt fractievoorzitter Jutta van den Oord.

De PvdA, met twee zetels, noemt het zakencollege "een stel capabele mensen" en ziet ook wel iets in een advies van de oude gemeenteraad aan de nieuwe raad. Een (nieuw) zakencollege kan volgens de partij, maar hoeft niet. "Het belangrijkste is dat er een deskundig college komt. Deze raad kan geen besluit nemen over het volgende college, maar de kwaliteit moeten we nu borgen. Anders maak je in de toekomst meer kapot dan in een jaar is goedgemaakt", zegt Inge Oosting, die afscheid neemt als raadslid wegens een nieuwe uitdagende baan.

Ook D66 is heel positief over dit zakencollege en het zakencollege in het algemeen. "Het helpt om het dualisme op gang te krijgen omdat ze geen politieke agenda hebben en niet eerst hun boodschap hoeven te verkopen aan hun achterban. Verder zijn de taken van een wethouder complex geworden. Een stevig functieprofiel is nodig", stelt fractievoorzitter Marin Rutgers. Ze is er voorstander van om met de nu zittende gemeenteraad te onderzoeken of een raadsakkoord een idee is voor Hoogeveen. Dus zonder structuur van coalitie en oppositie en een programma op hoofdlijnen.

Afspraken niet bindend

Volgens hoogleraar bestuursrecht Herman Bröring heeft het niet zoveel zin om nu al afspraken te maken over het nieuwe bestuur. "Adviezen geven kan. Dat kan iedereen doen. Maar afspraken maken kan niet. Want een nieuwe raad is daar niet aan gebonden. Zou dat wel zo zijn, dan zouden verkiezingen niet zoveel zin hebben. Dat is natuurlijk niet de bedoeling. Verkiezingen zijn niet voor niets."

Lees ook: