Exportslagerij Udema: 'Mijn opa zat onder de littekens'

Je kunt het je niet meer voorstellen, maar bijna elk Drents dorp had vroeger een fabriek. Vaak een melk- of boterfabriek en op het Drentse platteland kwam je zelfs een betonfabriek tegen! In oktober reizen we met de podcast De Dorpsfabriek langs vijf voormalige fabrieken in de gemeente Aa en Hunze. Deze week is Exportslagerij Udema in Gieten aan de beurt.

De Waag, Udemalaan, De Wiemel. Slechts een handjevol straatnamen herinnert nog aan de grote fabriek die ooit in Gieten stond. "Een heel groot terrein, dat zich tot de sportvelden uitstrekte", Henk Nijkeuter (1956) ging als jongeman aan het werk in Exportslachterij Udema, net als zijn vader en opa. "Zij hebben er veertig jaar gewerkt, ik ging bij mijn opa aan de slag om mijn studie te betalen. Mijn opa was zoals ze het noemden 'de beul': hij stak de varkens in het moordhok. De varkens werden vaak niet goed verdoofd en spartelden tegen. Daardoor vloog de dolk nog wel eens door de ruimte. Mijn opa zat hierdoor onder de littekens."

Beluister aflevering 3 van podcast De Dorpsfabriek hieronder. Het verhaal gaat verder onder de podcast.

De Dorpsfabriek 3 - Het Slachthuis van Udema

Varkensslachter

In 1904 begon een Groninger timmerman genaamd Waldrik Udema een slachterij in Gieten. Hij had bij een ongeluk zijn hand verloren en werd daarom biggenhandelaar. Udema koos voor het terrein dat direct naast het station van Gieten lag, dat was handig voor de aan- en afvoer. Zijn zonen zetten de exportslachterij voort, tot het in 1961 werd overgenomen door Unilever.

Door het hele dorp hoorde je de fabrieksfluit die aangaf wanneer het tijd was om te schaften. "Het was een soort sirene die aan een 'oel' hing, de fabriekspijp van Udema. Die had een hoog huilend geluid", vertelt Nijkeuter.

Tweeduizend varkens

Op de top werden in Gieten per dag zo'n tweeduizend varkens verwerkt en bood de vleesverwerkende fabriek werk aan zes- tot zevenhonderd mensen. Die kwamen uit Gieten en omliggende dorpen, maar ook uit andere delen van het land werd personeel gehaald. Op de Zuid-es, niet ver van de fabriek, verrees een complete arbeiderswijk waar gezinnen van Udema-medewerkers hun intrek namen. In de jaren 80 deed Unilever afstand van Udema. Het werd overgenomen. Eerder door het Gelderse NVC Holdings en twee jaar later door Covec. Maar in 1995 sloot de fabriek de poort definitief. "Visueel kun je niets meer van Udema zien", zegt Henk Nijkeuker. "Er is niets overgebleven van deze fabriek die van grote betekenis was voor Gieten en omgeving."

Maand van de Geschiedenis

In oktober is het de landelijke Maand van de Geschiedenis en dit jaar is het thema 'Aan het werk'. In dat kader maakten Hilde Boelema en Marjolein Knol de podcast De Dorpsfabriek voor het Drents Archief en RTV Drenthe. De podcast De Dorpsfabriek is in oktober te horen in het radioprogramma Drenthe Toen van RTV Drenthe. Ook zijn de afleveringen te beluisteren via de websites van RTV Drenthe en het Drents Archief en in je favoriete podcastapp. Naast een podcast is De Dorpsfabriek een fiets- en autoroute. Die kan vanaf oktober, de Maand van de Geschiedenis, met behulp van de gratis route-app Spacetime Layers gevolgd worden.