Asser archeoloog bewijst: Vikingen waren duizend jaar geleden al in Amerika

Precies duizend jaar geleden verbleven er Vikingen uit Scandinavië in Noord-Amerika, honderden jaren voordat Columbus het continent 'ontdekte' in 1492. Margot Kuitems uit Assen deed samen met haar team op een nieuwe manier onderzoek, waardoor nu tot op het jaartal nauwkeurig bekend is wanneer de Vikingen er leefden.

Dat er voor Columbus al Vikingen ten westen van Groenland waren geweest was al bekend, wanneer precies bleef onduidelijk. "Ik denk dat we een iconisch moment in de geschiedenis van de mens tot op het jaar nauwkeurig hebben kunnen dateren: het eerste bekende moment dat Europeanen de Atlantische Oceaan zijn overgestoken", zegt Kuitems.

Hoe bijzonder was de overtocht van Columbus in 1492 dan eigenlijk nog? "Vanaf 1021 weten waarschijnlijk dus ook andere mensen in Europa van het land verder naar het westen. Het is dus ook de vraag of Columbus dus niet eigenlijk al wist van het bestaan van Amerika. Het is dus heel interessant om dat verder te onderzoeken, hoeveel historische bronnen er eigenlijk al waren."

Onderzoek

In 1021 kapten de Noorse Vikingen een boom op Newfoundland, aan de Noordoostkust van het huidige Canada in de nederzetting L'Anse aux Meadows. Resten van die boom zijn eeuwenlang in de veengrond bij een Vikingnederzetting bewaard gebleven. Omdat daar sporen van metaalbewerking in zijn gevonden, is duidelijk dat Vikingen de boom omhakten. "Metalen werktuigen werden in die tijd niet gebruikt door de lokale bevolking", legt Kuitems uit.

Via de zogeheten C-14-methode, waarin het verval van koolstofatomen wordt gemeten, kunnen archeologen voorwerpen dateren. Probleem is dat die methode een marge heeft van een paar honderd jaar.

Soms is de concentratie van de koolstofatomen door een uitbarsting op de zon extra hoog en dan kun je die pieken in oude voorwerpen terugvinden. De stukken hout die de archeologen op Newfoundland vonden bevatten zo'n piek uit het jaar 993.

Vervolgens is die kennis gecombineerd met een andere archeologische techniek: het tellen van de jaarringen van bomen. Die jaarringen hebben, door de afwisseling van natte of koude zomers en zachte of strenge winters een uniek patroon. Door ze te tellen vanaf de C-14-piek in 993 kun je dan het jaar waar de boom gekapt is terugvinden en dat was in dit geval duizend jaar geleden, in 1021. Zo hebben de Groninger archeologen voor het eerst een exact jaartal weten te koppelen aan het verblijf van Vikingen in Amerika.

Wat deden de Vikingen daar in Newfoundland?

Pas in de jaren zestig van de vorige eeuw is de Vikingnederzetting bij L'Anse aux Meadows ontdekt. Het is het eerste en nog steeds enige bewijs voor de aanwezigheid van de Vikingen in Noord-Amerika. Voor die tijd was het onduidelijk of de sages over de Vikingtochten naar Groenland en Vinland wel klopten.

"Ze zijn waarschijnlijk vanuit Groenland vertrokken naar het westen, op zoek naar hout", geeft Kuitems een verklaring voor de tocht. "In dit gebied waren bossen; en op Groenland niet." Kuitems vermoedt overigens dat het een mislukte expeditie was. "Ze zijn er maar kort gebleven, maximaal een jaar of tien. Het was waarschijnlijk lucratiever om in Noorwegen hout te halen of elders in Europa."

De nederzetting bij L'Anse aux Meadows heeft mogelijk ook gediend als een soort doorgangskamp voor reizen die de Vikingen maakten vanaf Groenland naar het nog nooit gelokaliseerde Vinland (Wijnland) dat ergens, een paar honderd kilometer meer naar het zuiden, moet liggen. In het kamp bij L'Anse aux Meadows zijn walnoten gevonden die net als druiven in het warmere zuiden groeien. Waar Vinland lag en waar die walnoten vandaan komen is nog een ander raadsel dat opgelost moet worden.

Meer over dit onderwerp:
Assen RUG Vikingen Margot Kuitems
Deel dit artikel: