Zit er peper in een pepernoot? (met drie recepten)

Het is december, Sinterklaas is in het land en de pepernoten liggen al maanden in de winkel. Maar wat zijn nu eigenlijk de ├ęchte pepernoten? En zit er eigenlijk wel peper in een pepernoot?

Deze heel belangrijke vraag werd ingestuurd naar Zoek het uit!, en wij namen de proef op de som, proefden er op los, en gingen aan de slag!

Welke soorten 'pepernoten' zijn er?

In de volksmond worden alle sinterklaasgerelateerde kleine bruine koekjes pepernoten genoemd. Deze zijn onder te verdelen in grofweg drie soorten. De kruidnootjes, die je tegenwoordig in allerlei soorten, smaken en vormen kan krijgen, de Friese pepernoot, die je voornamelijk in het Noorden van het land tegenkomt, en de oudhollandse pepernoot, wat een beetje lijkt op een brokje taaitaai.

Hieronder zullen we alle drie de soorten onder de loep nemen, en vind je ook voor elk van de drie een recept om ze zelf te bakken, mocht je dat leuk vinden.

Zit er peper in een pepernoot?

Maar laten we eerst eens kijken naar een andere prangende vraag. Want waarom heet een pepernoot een pepernoot? Zit er peper in een pepernoot?

De naam pepernoot is ontstaan in een tijd dat banket peperduur was en dat kwam vooral doordat de kruiden uit verre landen moesten komen. Peper zou naar verluidt wel in het recept hebben gezeten, maar verdween daar zo'n 100 jaar geleden uit. Het eerste pepernotenrecept dat is gevonden, stamt uit 1771. Maar vermoedelijk werden er al eerder pepernoten gemaakt. In de eerste pepernoten zat Afrikaanse cubebapeper. Dat was de eerste zwarte pepersoort in Nederland. Deze peper was minder scherp en een beetje zoet.

Als je in je pepernoten speculaaskruiden gebruikt, dan zit er wél peper in je noten. Daar zit namelijk een beetje witte peper in. Ook zijn er tegenwoordig nog wel recepten voor oudhollandse pepernoten te vinden met zwarte peperkorrels op de ingrediëntenlijst; eentje hiervan vind je verderop in dit bericht.

Een andere verklaring voor de naam pepernoten kan zijn dat peper lang een verzamelnaam voor specerijen in het algemeen was. En specerijen, daar zitten pepernoten, in alle soorten en maten, dan weer vol mee! Overigens zitten er geen noten in pepernoten. Dat deel van de naam verwijst naar de vorm van het baksel.

Kruidnootjes (Rechten: Greetje Schouten/RTV Drenthe)

Kruidnootjes

Wat de meeste mensen pepernoten noemen, dat zijn eigenlijk kruidnootjes. Kleine bolletjes brosse speculaaskoek met een lichte kaneelsmaak.

Kruidnoten zijn de laatste jaren in alle denkbare smaken te vinden, met truffelpoeder tot met een yoghurtlaagje en van red velvet tot karamel-zeezout smaak.

Er zijn stroopwafelkruidnoten, regenboogkruidnoten, witte chocolade kruidnoten, pure chocolade kruidnoten, noem maar op, je kan het zo gek niet bedenken. Ook de traditionele kruidnootjes zijn nog altijd ongekend populair.

Recept voor traditionele kruidnootjes

Ingrediënten voor ongeveer zeventig kruidnootjes:

  • 250 gram zelfrijzend bakmeel
  • 125 gram donkerbruine basterdsuiker
  • 4 tl speculaaskruiden
  • mespunt zout
  • 100 gram koude harde boter
  • 6 el melk

Instructies:

Deze kruidnootjes zijn snel gemaakt, verwarm je oven dus vast voor op 175 °C (boven- en onderwarmte).

Voeg alle droge ingrediënten samen (zelfrijzend bakmeel, suiker, speculaaskruiden en zout) en meng dit door elkaar. Voeg dan de boter en melk toe en kneed dit met de hand tot een stevige bal.

Het deeg hoeft niet af te koelen in de koelkast, je kunt meteen beginnen met het draaien van balletjes. Maak balletjes ter grootte van een flinke knikker, en leg ze op een bakplaat. Je hoeft de bolletjes niet te pletten, in de oven zakken ze vanzelf uit. Is je bakplaat vol, zet de kruidnootjes dan ongeveer 25 minuten in de oven.

Is de tijd om? Laat de kruidnootjes dan even afkoelen. Maar niet te lang, want ook warm zijn deze kruidnootjes heerlijk!

Gebaseerd op recept van Laura's Bakery.

Friese pepernoten (Rechten: Greetje Schouten/RTV Drenthe)

Friese pepernoten

De Friese pepernoot is een speciale vermelding waard. Deze is net zo rond als een kruidnootje, maar groter in diameter en anders van smaak en textuur.

In Friese pepernoten zit geen boter en ze zijn dus niet zo brossig als 'gewone' kruidnoten. Eén van de hoofdbestanddelen is verrassend genoeg honing, wat ze een tikkeltje taaier maakt.

De Friese pepernoten worden in Friesland bij de sinterklaasintochten nog uitgedeeld door Pieten. In de rest van Nederland is deze rol overgenomen door de kruidnootjes. Wie is opgegroeid in Friesland, zal zich de smaak van deze lekkere noot zeker kunnen herinneren. Voor iedereen die is opgegroeid met kruidnootjes is het juist een aanrader om de Friese variant eens te proberen!

Recept voor Friese pepernoten

Ingrediënten voor een pot vol Friese pepernoten:

  • 300 g honing
  • 150 g bruine basterdsuiker
  • 250 g zelfrijzend bakmeel
  • 250 g tarwebloem
  • 0,5 zakje bakpoeder
  • 1 el koek- en speculaaskruiden
  • 1 tl gemalen anijszaad
  • 0,5 tl zout
  • 4 el melk
  • zonnebloemolie om kleine bolletjes mee te maken
  • 0,5 ei

Instructies:

Verwarm de oven voor op 200 °C. Mix eerst alle droge ingrediënten in een beslagkom: basterdsuiker, bakmeel, tarwebloem, bakpoeder, speculaaskruiden, anijszaad en zout.

Verwarm de honing ongeveer 30 seconden in de magnetron tot deze supervloeibaar is. Giet in de beslagkom en roer samen met de melk goed door. Eerst met een lepel, en later knedend met de hand.

Deeg te korrelig? Doe er nog een beetje melk bij. Deeg te nat? Een beetje zelfrijzend bakmeel erbij.

Kneed alle ingrediënten tot een samenhangende bol deeg. Rol het deeg uit tot dikke slierten en snij in kleine plakjes. Bekleed een bakplaat met bakpapier.

Omdat er geen ei in het deeg zit, is het best lastig om er bolletjes van te maken. Daarom heb je zonnebloemolie nodig. Giet wat olie in een apart bakje. Doe een paar druppels tussen je handpalmen, pak een stukje deeg en rol een mooi bolletje.

Leg het bolletje op de bakplaat, druk een beetje plat. Maak nog meer balletjes en verdeel over de bakplaat tot deze vol is. Met deze hoeveelheid deeg kun je ongeveer drie bakplaten vullen.

Kluts het ei in een kopje en bestrijk de pepernoten met een beetje ei. Schijf in de oven en bak in ongeveer 15 minuten mooi bruin.

Als je Friese pepernoten uit de oven komen, zijn ze nog wat zacht en taai Eenmaal afgekoeld zijn ze lekker knapperig.

Gebaseerd op recept van Whatsthatsmell.nl.

Oudhollandse pepernoten (Rechten: Greetje Schouten/RTV Drenthe)

Oudhollandse pepernoten

Als we het hebben over de oudhollandse pepernoot, dan bedoelen we het brokje van zachte peperkoek met anijssmaak. Deze heeft qua smaak eigenlijk nog het meeste weg van een taaitaai.

De eerste pepernoten werden in de middeleeuwse kloosters gebakken in de 16de eeuw en werden 'panis piperatus' genoemd. Omdat men daar de lees- en schrijfkunst machtig was, vormden de kloosters vaak de bakermat voor nieuwe culinaire ontwikkelingen. Door het uitwisselen van recepten en de bijzondere specerijen die bijvoorbeeld door de Kruisvaarders werden meegebracht uit het Midden-Oosten kon men ook vrijelijk experimenteren. Rond de 18e eeuw werden pepernoten meer gegeten als een lekker tussendoortje. Er werd gedurende het hele jaar van gesmuld. Pas rond de 19e eeuw werd het een echt sinterklaaslekkernij.

Wist je trouwens dat verliefde stelletjes vroeger rond de Sinterklaastijd speculaaspoppen maakten voor elkaar? Als de ander de speculaaspop aannam, dan wist je dat de liefde wederzijds was. En ook de pepernoten hadden een symbolische betekenis. Het strooien van de zoetigheid staat voor het inzaaien van de akkers, en het werd dan ook gezien als een symbool van vruchtbaarheid.

Recept voor oudhollandse pepernoten mét peper

Ingrediënten:

  • 250 gram bloem
  • Half zakje bakpoeder
  • 100 ml honing
  • 4 kruidnagels
  • 1 eetlepel stroop
  • 4 zwarte peperkorrels
  • 1 theelepel anijszaadjes
  • 1 theelepel geraspte nootmuskaat
  • 3 theelepels kaneelpoeder
  • 1 theelepel kardemompoeder
  • 2 dl water
  • Plantaardige olie
  • Snufje zout

Instructies:

Verwarm de oven eerst voor op 170-175 graden en doe bakpapier op de bakplaat.

Maal alle specerijen in een kom en maak er zo een mengsel van. Doe de honing in een steelpannetje (alleen als hij wat harder is) en smelt deze samen met de stroop.

Zeef het bakpoeder en de bloem en doe deze in een andere kom. Voeg hier een snufje zout aan toe en doe vervolgens het specerijenmengsel erbij, gevolgd door de stroop en honing. Roer dit goed door elkaar.

Zet wat water op tot dat het goed warm is. Let op: het hoeft niet te koken! Voeg 1 dl van dit water toe aan het mengsel. Als het deeg nu nog te droog is, doe er dan nog wat meer water bij. Als het soepel genoeg is, kun je het deeg gaan kneden.

Vet een grote ovenschaal in met olie of gebruik bakpapier op de bakplaat. Snijd het deeg in kleine blokjes of maak er balletjes van. Net wat je zelf wilt! Druk ze nog even plat en bestrijk dan met een kwastje de pepernoten met warm water.

Laat ze 15 tot 20 minuten bakken tot ze gaar en lichtbruin zijn. Haal ze daarna uit de oven en laat de pepernoten helemaal afkoelen.

Gebaseerd op recept van Culy.

Zoek het uit!

De buik vol van al die pepernoten? Bedenk een andere leuke vraag! Stuur hem hieronder in:

Deel dit artikel: