Opslag CO2: gevaar of goudmijn?

ASSEN - Er komt geen CO2 opslag in de noordelijke bodem. Dat heeft minister Maxime Verhagen van Economische Zaken maandag 14 februari bekend gemaakt.
Hij zei dat tijdensop een CDA-bijeenkomst in Emmen. Het Rijk kiest als alternatief voor de opslag in de bodem van de Noordzee.
"We willen maatregelen treffen om klimaatverandering tegen te gaan. Opslag van CO2 kan daarbij een nuttig middel zijn. Dat kan nu gebeuren onder zee. Op deze manier veroorzaakt CO2-opslag geen onnodige onrust'", aldus Verhagen. Volgens hem was er voor een proef in het noorden totaal geen draagvlak.
De plannen voor ondergrondse CO2-opslag hielden Noord-Nederland bijna een jaar in z'n greep. In Drenthe was Eleveld bij Assen in beeld voor de opslag van CO2 in een oud gasveld. Provinciale Staten van Drenthe ween op 21 april 2010 de opslag van CO2 in de Drentse bodem voorlopig af. Ook in Friesland en Groningen groeien de protesten. De noordelijke provincies deden zowel in 2006 als in 2009 zelf de regering voorstellen voor de opslag van CO2 in Noord-Nederland.
Historie
In de zomer van 2005 komt de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) in Assen als eerste met plannen om kooldioxide ondergronds op te slaan. De NAM denkt vanwege de hoge transportkosten aanvankelijk vooral aan de Randstad. Volgens de NAM zijn er in Drenthe en de rest van het Noorden geen bedrijven die zuivere CO2 produceren. De plannen van NUON en RWE voor de bouw van kolencentrales in de Eemshaven veranderen de situatie.
Barendrecht
Eon en Electrabel wilden de nieuwe techniek bij Rotterdam onder zee uitproberen. Dat leidde tot felle protesten van bezorgde bewoners en plaatselijke bestuurders. Ze waren tegen een kleinschalige proef bij Barendrecht in Zuid-Holland. Tegenstanders vrezen de risico's van de gasopslag in een gasveld op 2700 meter diepte. (In Kameroen kwamen op 26 augustus 1986 meer dan 1700 mensen om toen uit het Nyosmeer een grote hoeveelheid CO2 vrijkwam.) De injectieput in Barendrecht zou worden afgesloten met een cementenplug van 30 tot 50 meter, die volgens Shell zeker 100.000 jaar stand zou houden.
Subsidie
Inwoners van Barendrecht geloofden niet dat met het project een beter klimaat werd beoogd. Ze meenden dat het project vooral bedoeld was om veel geld te verdienen. En geld speelt inderdaad een rol. De Europese Commissie stelt 180 miljoen euro beschikbaar voor een proefproject in Nederland. Projecten krijgen steun van de Europese Investerings Bank in Luxemburg. Hoogleraar Duurzame Energie Jepma van de universiteit in Groningen wil om economische redenen desnoods Duits CO2 opslaan. Gedeputeerde Staten zien dat in 2006 al in en trekken dan al geld uit voor een eerste onderzoekje. Het noorden krijgt ook steun van deskundige Cozijnsen uit Utrecht, die stelt dat CO2 het best worden opgeslagen kan worden in gasholtes in Noord-Nederland, waar minder mensen wonen. Bovendien heeft het Noorden al ervaring met gasopslag.
Klimaat
CO2 is een kleurloos, reukloos en smaakloos gas dat onder andere ontstaat door het verbranden van natuurlijke brandstoffen, zoals olie, aardgas, steenkool en hout. CO2 is nodig om de aarde warm te houden. Het is als het ware een deken die om de aarde heen zit. Deze deken is door de te grote uitstoot van CO2 te dik geworden, waardoor het in de hele wereld warmer is geworden en ecosystemen in de war raken.
Ondergrondse opslag van CO2 kan een belangrijke bijdrage leveren aan het terugdringen van het probleem, zo staat in een rapport van de Verenigde Naties. Onderzoeksbureau ECN stelt dat het opslaan van CO2-gas voor het terugdringen van broeikasgassen belangrijker is dan de bouw van nieuwe kerncentrales. Vooral de economische groei in China veroorzaakte extra uitstoot van broeikasgassen.
Kabinet
Het kabinet Balkenende reageert dan ook positief als Noord-Nederland in februari 2009 met een gezamenlijk plan komt. Het Samenwerkingsverband Noord-Nederland draagt vijf gebieden voor waar het broeikasgas opgeslagen kan worden: drie in Friesland, één in Groningen en het Annerveense Veld in het noordoostelijk deel van de provincie Drenthe. In het noorden is ruimte voor 40 megaton CO2 per jaar gedurende veertig jaar, wat overeenkomst met 20 procent van de huidige CO2-uitstoot in Nederland. Het kabinet verwacht dat na 2060 fossiele energie grotendeels overbodig wordt. De Technische Universiteit Delft stelt dat de velden na 40 jaar vol zijn.
Als het laatste kabinet Balkende lag werd op z'n vroegst 2015 in lege gasvelden broeikasgas opgeslagen. In een brief in april 2010 werd rekening gehouden met een lange vergunningenprocedure. Daarmee kan pas worden begonnen op het moment dat de Europese Commissie (eind 2011) een besluit neemt over financiële steun voor het project. Het noorden rekent op enkele tientallen miljoenen euro's. Een consortium van noordelijke bedrijven, waaronder de Gasunie en de NAM, heeft een stichting opgericht met de naam CCS Nederland. Die moet de afvang van en opslag van CO2 zowel technisch als publicitair begeleiden.
Friesland
De stichting kon rekenen op geld van minister van der Hoeven. In totaal is door diverse overheden al 8 miljoen euro toegezegd, waaronder een bedrag van twee ton van de provincie Drenthe. Drenthe is net als Groningen niet tegen de opslag. In Friesland ligt dat veel lastiger. Gedeputeerde Staten van Friesland wijzen in november 2009 ineens de opslag van CO2 in gasvelden af, terwijl er een energieakkoord is tussen de noordelijke provincies en de regering. Gedeputeerde Tanja Klip vindt dat de provincie Friesland zich niet collegiaal opstelt. Volgens het Friese bestuur is de opslag niet geheel zonder veiligheidsrisico en draagt het ook niet bij aan de vermindering van het gebruik van fossiele brandstoffen.
Staten
Provinciale Staten van Drenthe hebben 21 april 2010 de opslag van CO2 in de Drentse bodem voorlopig afgewezen. De SP diende een motie in en kreeg daarbij steun van GroenLinks, de ChristenUnie en de PvdA. De partijen vinden het te voorbarig om nu alvast locaties aan te wijzen voor de opslag van CO2. Ze willen wachten op de discussie in de Tweede Kamer over een proef met CO2-opslag in Barendrecht. GroenLinks hield op 20 februari een demonstratie bij Annerveen. 'Geen kolencentrales in de Eemshaven en dit hele probleem is van tafel.' Uit een enquête van Greenpeace onder Noordelijke raadsleden blijkt dat 80 procent van de ondervraagden de opslag in de Drentse of Groningse bodem niet ziet zitten.
Gasvelden
De provincie noemt vier locaties voor een proef met de ondergrondse opslag van CO2: Vries, Roden, Eleveld en Annerveen. Het ministerie van Economische Zaken kiest daaruit mogelijk twee locaties. Dat blijkt uit de concept Structuurvisie ondergrond . In februari werd gemeld dat er in Drenthe eigenlijk maar één plaats waar het broeikasgas CO2 opgeslagen kan worden en dat was tussen Emmen en Coevorden. Noordwest Drenthe en Zuidwest Drenthe waren toen nog minder geschikt. In het Zuidwesten liggen de gasvelden relatief dicht aan de oppervlakte en moeten velden ook nog ontgonnen worden. In Noordwest Drenthe zijn de gasvelden vrij zuur, wat betekent dat het niet geschikt is als buffer omdat dan het opgeslagen gas wordt vervuild.
Noordenveld
De gemeente Noordenveld zal geen enkele medewerking verlenen aan de ondergrondse opslag van CO2. Dat staat in het Bestuursprogramma 2010-2014, de leidraad voor Gemeentebelangen, PvdA, GroenLinks en CDA/ChristenUnie. Volgens beoogd GroenLinks-wethouder Otto Huisman is niet uitgesloten dat de ondergrondse opslag tot ongelukken leidt. Bovendien stelt hij vast dat de opslag van CO2 geen duurzame oplossing is omdat het niets doet aan de productie van CO2. Huisman ziet een confrontatie met de provincie, die een proef in een leeg gasveld bij Roden wil houden, met vertrouwen tegemoet. Ook Midden-Drenthe en Assen speken zich uit tegen afval in de bodem van die gemeente.
Lijsttrekkersdebat
In het noordelijke lijsttrekkersdebat op 27 mei 2010 in Groningen waren de landelijke lijsttrekkers verdeeld. PvdA, CDA, CU en D66 zijn nog steeds voor een proef, ook na alle heibel in Barendrecht. De VVD is tegen ondergrondse opslag van CO2, maar houdt tegelijkertijd wel vast aan de bouw van vier kolencentrales. Hij wil ook minimaal één extra kerncentrale bouwen. Rutte, die nadrukkelijk tegen windmolens is, kreeg veel kritiek van Femke Halsema van GroenLinks. GroenLinks wil wel molens en niet meer kolencentrales. GroenLinks wil alleen ondergrondse opslag van CO2 onder de Noordzee. Volgens Halsema zijn de risico's te overzien. De SP vindt dat je helemaal geen risico's moet nemen met ondergrondse opslag.
Eleveld
Op 24 juni 2010 is Eleveld aangewezen als één van de drie voorkeurslocaties voor de opslag van CO2 in het Noorden. De andere twee zijn Boerakker en Sebaldeburen, beiden in de provincie Groningen. Op een bijeenkomst in Drachten zijn de noordelijke provincies op 28 juni bijgepraat door de verantwoordelijke ministers. Het Rijk wil nog dit najaar beginnen met onderzoek naar de geschiktheid en veiligheid van de drie gasvelden.
Bekeken wordt of deze drie velden aan de milieu- en veiligheidseisen voldoen, waarna volgend jaar de definitieve locatie bekend wordt. Mocht geen van de drie locaties geschikt zijn dan komen in Drenthe Annerveen en Roden weer in beeld, samen met andere gasvelden in Groningen en Friesland. De statenfractie van de SP wil daarom nu een provinciaal referendum over de opslag van CO2 in de Drentse bodem.
Informatiebijeenkomsten
Er is in september veel kritiek op een informatiebijeenkomst in Eleveld. De informatie was volgens de ruim 200 aanwezigen op de bijeenkomst in Eleveld eenzijdig en veel te ingewikkeld. De informatie die gegeven werd was te technisch en volgens de ontevreden aanwezigen was er alleen ruimte voor de positieve kanten van CO2-opslag.
Verdeeldheid milieubeweging
Het Noordelijke Zoutkoepeloverleg beëindigde op 23 september 2010 met onmiddellijke ingang de samenwerking met de Natuur- en Milieufederaties Drenthe en Groningen. Aanleiding is de uitspraak van de twee natuur- en milieuclubs dat CO2-opslag in noordelijke gasvelden onontkoombaar is. Het Zoutkoepeloverleg is het daar niet mee eens en vreest dat straks ook kernenergie en ondergrondse opslag van kernafval bespreekbaar wordt. Voorzitter Roelof Heida van het Zoutkoepeloverleg vindt de Milieufederaties door hun houding in de CO2-discussie niet langer een betrouwbare partner in de strijd tegen kernafval in zoutkoepels. De Milieufederaties zitten in een lastig pakket, maar de zorgen over de klimaatverandering door te veel kooldioxide in de atmosfeer wegen het zwaarst. Ook de Stichting Milieu Rondomme is uit de Drentse Milieufederatie gestapt vanwege het standpunt over CO2-opslag van die federatie. Milieu Rondomme is 25 jaar lang lid geweest van de Drentse Milieufederatie.
Kabinet Rutte-Verhagen
De Tweede Kamer zag in september af van een debat over CO2-opslag in Noord-Nederland. De kamerfracties zouden eind september met demissionair minister Verhoeven van Economische Zaken overleggen over de plannen. Het nieuwe kabinet Rutte/Verhagen is vervolgens voor de ondergrondse opslag van CO2 in gasvelden, maar pas nadat er een vergunning is voor de bouw van een nieuwe kerncentrale en op voorwaarde dat er lokaal draagvlak voor is.
Op 4 november 2010 maakt minister Maxime Verhagen bekend dat de opslag onder Barendrecht definitief van de baan is. Vertraging van het project en het volledige gebrek aan lokaal draagvlak zijn voor hem de belangrijkste redenen om te stoppen. De regering Rutte/Verhagen wil van Noord-Nederland een grote proeftuin voor de ondergrondse opslag van kooldioxide (CO2) maken. En dat roept daar weer reacties op. Gedeputeerde Tanja Klip is verbaasd, omdat het niet uit te leggen valt aan de bevolking, dat het hier wel kan als het draagvlak in Barendrecht ontbreekt.
Verhagen
Donderdag 11 november kregen Tanja Klip en collega-gedeputeerden uit Groningen en Friesland in een gesprek met minister Maxime Verhagen te horen dat het Rijk doorgaat met de opslag van CO2 en het demonstratieproject in het Noorden wil doorzetten. Volgens Tanja Klip zal de minister rekening houden met het gebrek aan draagvlak in het Noorden, maar zal dat niet het enige zijn waarop een besluit wordt genomen. Zo zal ook de structuurvisie Drenthe een belangrijke rol gaan spelen in de besluitvorming. Minister Verhagen zegt bereid te zijn in het noorden test en uitleg te geven.
Het CDA in de Drentse Staten wil wisselgeld van het Rijk als het komt tot ondergrondse CO2-opslag in de provincie. CDA-fractielid Greet Seinen zei dat zaterdag 13 november in het Radio Drenthe-programma Cassata. Het CDA is tegen CO2-opslag, tenzij nut en noodzaak duidelijk wordt aangetoond en het veilig is. Als aan die twee voorwaarden is voldaan, stelt het CDA als derde eis voor het doorgaan van de proef financiële compensatie door het Rijk. PvdA, GroenLinks en SP in de Staten zeggen keihard nee tegen CO2-opslag. Zij vinden dat de twee kolencentrales bij de Eemshaven niet gebouwd moeten worden, zodat hier in het Noorden ook geen CO2-opslag nodig is.
Provinciale staten gooiden vervolgens op 15 december de deur niet dicht voor de ondergrondse opslag van CO2. De Staten slaagden er niet om - zoals in Groningen - één standpunt in te nemen over de ondergrondse opslag van CO2. Drie weken hebben alle fracties achter de schermen tevergeefs met elkaar onderhandeld om tot één krachtig signaal richting Den Haag te komen. Een motie van PvdA, GroenLinks en SP om op geen enkele manier meer te werken aan een proef bij Eleveld werd met één stem verschil verworpen. Een motie van VVD en CDA om onder voorwaarden wel mee te werken werd met één stem verschil aangenomen.
TNO reageert 17 januari 2011 geschrokken op de lekkage van CO2 uit een ondergrondse opslag in Canada. Het CO2 opslagveld in de provincie Saskatchewan lekt volgens omwonenden al jaren. Ook wordt er gesproken over explosies en dode dieren als gevolg van de lekkages. De statenfracties van PvdA en Groenlinks vinden dat Drenthe zich nu helemaal tegen de CO2-opslag in de provincie moet keren. Een dag later krijgen ze steun van de VVD-fractie in de Tweede Kamer. René Leegte zegt op een verkiezingsbijeenkomst in Groningen dat er geen geld moet worden uitgegeven om 'deze troep onder het tapijt te vegen'. De kans op een kamermeerderheid voor opslag is nu heel klein geworden.
Minister Verhagen probeerde donderdag 3 februari in Groningen niettemin het Noorden te overtuigen van de noodzaak in elk geval als tussenoplossing CO2 op te slaan in de bodem. De minister had onder meer een gesprek met Co2ntramine, fel tegenstander van de opslag van CO2 in het Noorden. Hanneke Veen van Co2ntramine vond het een open gesprek, maar is het niet eens geworden met Verhagen. Die vindt de opslag als tussenoplossing nog steeds noodzakelijk.
Cruciaal is de omslag die vervolgens de provincie Groningen maak. De Groningse gedeputeerde William Moorlag meldt op 8 februari dat minister Verhagen de discussie over de opslag zodanig heeft 'verprutst en verpest' dat het draagvlak in Groningen helemaal weg is. Volgens Moorlag (PvdA) kan Verhagen het project alleen nog maar schrappen, omdat hij een klimaat heeft gecreëerd dat het noorden weer het afvalputje van Nederland wordt. Vervolgens hakt minister Verhagen snel de knoop door. Geen opslag in Noord-Nederland, maar wel onder de Noordzee.

💬 WhatsApp ons!
Heb jij een tip voor de redactie? Stuur ons een bericht, foto of video via WhatsApp: +31651568886 of mail naar redactie@rtvdrenthe.nl