En ook voor vervoerder Qbuzz lopen de kosten op, ook al wordt de rekening grotendeels gewoon betaald.

"Dit kunnen we niet lang volhouden. Een paar maanden maar. We betalen aan Qbuzz bijna 9,2 miljoen euro per maand, terwijl er bij ons 2,5 miljoen per maand minder binnen komt. Er zit nog maar acht tot tien procent van de normale aantallen reizigers in de bussen", legt directeur Wilko Mol van het OV-bureau uit.

Het OV-bureau is zoals dat heet 'opbrengst-verantwoordelijk' en Qbuzz voert uit. "Officieel hoeven we Qbuzz alleen maar te betalen voor daadwerkelijk uitgevoerde ritten. Dat zijn er nu aanzienlijk minder. Maar dat zou betekenen dat Qbuzz zwaar in de problemen komt, dus wij betalen de subsidie aan Qbuzz voorlopig gewoon door."

Ook Qbuzz heeft al pijn

Ondanks dat Qbuzz in Drenthe en Groningen misschien wat minder risico loopt dan op andere plekken in het land, zijn er ook bij Qbuzz problemen.

Directeur marktontwikkeling Michel van der Mark van Qbuzz bevestigt dat de vervoerder ook zonder het geld van het OV-bureau al in zwaar weer zit: "Veel vaste kosten lopen gewoon door. Denk aan salaris van vast personeel, lease-contracten, huur van panden, onderhoudskosten voor de bussen. Alleen op de inzet van uitzendkrachten en gebruik van bio-diesel en elektriciteit kunnen we wat besparen. Maar bovendien: een deel van de reizigersopbrengsten stoppen we direct weer in de uitvoering van het busbedrijf. Dat geld is nu ook weg."

(Tekst gaat door onder de foto)

Veel vaste kosten die Qbuzz heeft lopen ook gewoon door (Rechten: Serge Vinkenvleugel/RTV Drenthe)

Noodfonds OV

De regionale overheden die verantwoordelijk zijn voor het OV, de vervoersbedrijven en het ministerie onderhandelen momenteel over een oplossing. Er is 800 miljoen tot 1 miljard nodig. De NS betaalt het Rijk jaarlijks zo'n 500 miljoen aan vergoedingen en dividend. Het bedrijf is in gesprek om die betalingen gedurende de coronamaatregelen stop te mogen zetten.

Wilko Mol wil een noodfonds. Hij denkt dat met andere steunmaatregelen, zoals voor personeel dat thuis zit, de eerste nood gelenigd is. Maar zelfs dan is er misschien wel 700 tot 800 miljoen nodig. Half mei verwacht hij duidelijkheid van het kabinet.

En als er minder in dat fonds komt dan nodig is? Mol: "Dan zijn er drie mogelijkheden: of de provincies Drenthe en Groningen moeten gaan bijpassen. We kunnen ook geld uit ons reservepotje halen maar dat is tijdelijk totdat de 11 miljoen die daar in zit op is. De laatste oplossing is bezuinigen op het busvervoer, dus minder rijden."

Mol heeft goede hoop dat het noodfonds er komt, andere sectoren worden immers ook door het kabinet gesteund. Van der Mark zegt het nog wat harder: er moet hulp komen, er is geen financiële escape. "Zeker niet omdat we straks weer meer moeten gaan rijden maar nog steeds niet dezelfde aantallen reizigers in één bus kunnen vervoeren."

(Tekst gaat verder onder de video)

Problemen voor OV-bureau en Qbuzz door corona

En hoe nu verder als straks de corona-maatregelen soepeler worden?

Wanneer ook in het OV 1,5 meter afstand gehouden moet worden, gaat zeker driekwart van de capaciteit in bussen (en treinen) verloren. Een werkgroep onder leiding van het ministerie bekijkt of reizen in blokken of een app waarmee mensen een plek kunnen reserveren een oplossing is.

Maar volgens Van der Mark van Qbuzz is zo'n app niet de oplossing, en bovendien is die app er helemaal nog niet. Hij ziet het liefst een versoepeling van de 1,5 meter en dan allemaal met mondkapjes, net zoals in het OV in Duitsland en België. Het kabinet heeft deskundigen van het Outbreak Management Team (OMT) gevraagd uit te zoeken wat de voor- en nadelen zijn van mondkapjes in het OV.

(Tekst gaat verder onder de foto)

1,5 meter in een bus is niet houdbaar zegt marktbewerking-directeur Michel van der Mark van Qbuzz (Rechten: Serge Vinkenvleugel/RTV Drenthe)

Ook Wilko Mol van het OV-bureau wil dat, als het veilig genoeg is. En hij wil eenrichtingsverkeer in de bus: voor instappen, achter uitstappen. Maar ook dan kom je elkaar bij het uitstappen weer tegen. Voorzitter Pedro Peters van de OV-branchevereniging keek vorige week al naar het kabinet. Dat moet dan bepalen wie er met het OV mag, als de 1,5-metermaatregel blijft.

Van der Mark: "Je zou kunnen denken aan alleen cruciale beroepen in de spits, scholieren in daluren. Wat is maximaal haalbaar? En hoe hoe ga je handhaven? Niet alleen in de bus, maar ook in de ruimte buiten de bus op overstapplekken." Meer bussen inzetten als het aantal reizigers weer toeneemt is volgens hem niet de oplossing. Die bussen en die chauffeurs zijn er niet.

Bovendien wordt het dan helemaal onbetaalbaar. De Nederlandse Spoorwegen testen momenteel tussen Groningen en Zwolle een coronatrein met 1,5 meter afstand. Qbuzz testte al een plexiglas scherm om de chauffeurs te beschermen.

Ook zonder corona zijn er financiële zorgen

Ook zonder de coronacrisis is er financieel werk te verzetten in het Drents-Groningse OV, zo blijkt uit de jaarrekening 2019 en de ontwerpbegroting 2021. Vorig jaar liep het begrote tekort al op van 867.000 naar bijna 2 miljoen euro, door minder inkomsten dan verwacht en hogere kosten. Dat wordt opgelost met een greep uit de reserve.

De rijksoverheid gaat fors minder betalen voor scholieren en studenten. Dat kan in Drenthe en Groningen zomaar een half miljoen euro minder worden. En personeel wordt duurder. De komende jaren krijgen het OV-bureau en Qbuzz daar last van.

Op de middellange termijn is de situatie zelfs zorgelijk, staat in een brief aan Provinciale Staten. Over 2019 werden er meer reizigers (3,1 procent) vervoerd, maar het vervoer levert nog niet genoeg op. De kostendekkingsgraad van het Drentse OV bleef steken op 49,2 procent, terwijl 52 procent begroot was.

Bezuinigen en het OV verslechteren is een optie, maar daar willen Mol en Van der Mark niet aan. Het Drents-Groningse OV is de afgelopen jaren alleen maar gegroeid als het gaat om aantallen reizigers, klanttevredenheid en schonere en luxere bussen.

Qbuzz: 1,5 meter in een bus is een uitdaging