Podcast 'Aby moet weg' deel 5: Een kwelling in Stadskanaal

Aby
Joodse onderduiker Abraham 'Aby' de Lange © Archief de Lange
Op straat paradeerden op zaterdag de dorpsmeisjes in hun mooiste jurkjes, de jongens slenterden er voorbij en hoopten op een steelse kus. De jonge onderduiker Aby zag het aan vanachter een zolderraampje en verzuchtte: "Wat een Tantalus-kwelling."
De jonge onderduiker mocht niet naar buiten. Slechts één maal mocht hij 's nachts in de achtertuin naar de sterrenhemel kijken. Hij mocht, voor zijn eigen veiligheid en die van zijn beschermers, niet in de buurt van de ramen komen. Toch kon hij, liggend op zijn buik, kijkend door een raampje, de taferelen op straat waarnemen.

Gewoonte voor de rest van zijn leven

Abraham was ervan overtuigd dat de buren in Stadskanaal NSB-ers waren. Omdat hij de enige man in het huis was, wende hij zich aan om te plassen tijdens het doorspoelen van het toilet. "Dan konden ze niet horen dat er een man stond te plassen." Het was een gewoonte die hij de rest van zijn leven zou aanhouden. Naast zijn bed lagen, ook toen hij al op hoge leeftijd was, een zaklamp en batterijen. "Je weet nooit of je op de vlucht moet." zei hij daarover tegen zijn zoon.

Eerste liefde

Janny van Klinken, nu 92, herinnert zich Aby's gepijnigde verzuchtingen. Of hij haar dan niet zag staan, vermeldt de historie niet, Janny weet nog wel dat zij destijds verliefd op hem was: "`Hij was mijn eerste liefde. Het was zo'n prachtige vent, met die donkere haren en die bruine ogen."
Johan en Janny
Janny en Johan van Klinken ontmoetten Aby in het huis van hun oma, waar hij onderdook. © Archief van Klinken

Een groot wonder

Abraham de Lange kreeg in de herfst van 1944 het bericht dat zijn ouders in Auschwitz waren omgekomen. "Dat was een harde slag, een dieptepunt in mijn leven. Ik besefte dat ik bijna alles kwijt was." Maar na de bevrijding werd het gezin herenigd. De ouders hadden het vege lijf kunnen redden en waren zwaar gehavend door wat hen in Auschwitz was aangedaan. Maar ze bleken, tegen alle verwachtingen in, in leven, vertelt Abraham: "Vader, moeder, Jack en ik: we hadden allemaal de oorlog overleefd. Dat was een groot wonder."

Bevrijding

In de vijfde aflevering van de podcast- en radioserie 'Aby moet weg' breekt het laatste oorlogsjaar aan. Abraham de Lange komt na een reeks onderduikadressen in de Drentse Veenkoloniën terecht bij de weduwe Brouwer in Stadskanaal, waar hij negen maanden zal blijven, tot de bevrijding. In het radioprogramma Drenthe Toen wordt zondag 3 december het laatste deel van deze podcastserie, gemaakt door Lydia Tuijnman, uitgezonden.
03/12 Drenthe Toen Podcast Aby moet weg deel 5

Heb je een nieuwstip, nieuwe informatie óf heb je een foutje gespot? Stuur een bericht, foto of filmpje via WhatsApp of mail de redactie.